https://thuviensach.vn

TƯỚNG LĨNH VIỆT NAM THẾ KỶ XX QUA LỜI KỂ CỦA
NGƯỜI THÂN
---❊ ❖ ❊--Tác giả: Nguyễn Mạnh Hùng
Phát hành: ThaiHaBook
Nhà xuất bản Quân Đội Nhân Dân
Nguồn text: Waka
Đóng gói: @nguyenthanh-cuibap
ebook©vctvegroup

https://thuviensach.vn

Lời Cảm Ơn

Cuốn sách "Tướng lĩnh Việt Nam thế kỷ XX qua lời kể của người
thân" được Công ty Cổ phần Sách Thái Hà và Nhà xuất bản Quân đội nhân
dân hoàn thành với sự giúp đỡ nhiệt tình của nhiều cá nhân và tổ chức.
Trước hết, chúng tôi xin trân trọng cảm ơn sự ủng hộ và giúp đỡ của
các gia đình tướng lĩnh. Nếu không có sự quan tâm, góp ý và động viên
chân thành từ thân nhân của các tướng lĩnh, chúng tôi khó lòng biên soạn
được cuốn sách này. Không chỉ gửi bài viết và ảnh tư liệu để đóng góp cho
cuốn sách, các gia đình đã có những gợi ý thiết thực và cung cấp những
thông tin quý báu để chúng tôi có thể tiếp cận các nguồn tư liệu và gặp gỡ
các nhân chứng lịch sử.
Chúng tôi đặc biệt bày tỏ sự tri ân sâu sắc đối với ông Hoàng Anh
Tuấn (cháu trai Đại tướng Hoàng Văn Thái), ông Phạm Hồng Minh (con
trai Trung tướng Phạm Hồng Sơn) và ông Trần Kiến Quốc (con trai Thiếu
tướng Trần Tử Bình) - họ đã ủng hộ nhóm biên soạn ngay từ những ngày
đầu, cung cấp những thông tin hết sức có giá trị và truyền cảm hứng cho
nhóm biên soạn trong suốt quá trình thực hiện cuốn sách này.
Nhóm biên soạn cũng xin gửi lời cảm ơn tới Ban biên tập ảnh thuộc
Thông tấn xã Việt Nam đã nhiệt tình cung cấp một số hình ảnh minh họa
trong sách.
Cuối cùng, rất mong nhận được những ý kiến đóng góp của độc giả để
cuốn sách được hoàn chỉnh hơn trong những lần in sau.
Thay mặt nhóm biên soạn
TS. Nguyễn Mạnh Hùng

https://thuviensach.vn

Lời Nhà Xuất Bản

Lịch sử hàng nghìn năm dựng nước và giữ nước, dân tộc ta đã lập
nên nhiều chiến công hiển hách, giữ vững non sông bờ cõi Việt Nam. Trong
thế kỷ XX, nhân dân ta đã tiến hành thắng lợi hai cuộc chiến tranh giành
độc lập dân tộc, đó là cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp và đế quốc
Mỹ xâm lược.
Cùng với sức mạnh của toàn Đảng, của khối đại đoàn kết toàn dân tộc,
Quân đội nhân dân Việt Nam đã trực tiếp góp phần làm nên một Điện Biên
Phủ "lừng lẫy năm châu, chấn động địa cầu" đặt dấu chấm hết cho ách đô
hộ của thực dân Pháp đối với nước ta; đó là Đại thắng mùa Xuân 1975, mà
đỉnh cao là Chiến dịch Hồ Chí Minh lịch sử, giải phóng hoàn toàn miền
Nam, thống nhất nước nhà.
Những chiến công và thành tích vẻ vang của quân đội ta bắt nguồn từ
sự lãnh đạo sáng suốt, tài tình của Đảng, Chủ tịch Hồ Chí Minh mà thường
xuyên và trực tiếp là Quân ủy Trung ương, Bộ Quốc phòng; trong đó có
phần đóng góp công sức, xương máu của lớp lớp các thế hệ cán bộ, chiến sĩ
trong toàn quân.
Trong khói lửa chiến tranh, trong quá trình xây dựng, chiến đấu và
trưởng thành của quân đội đã xuất hiện nhiều lớp cán bộ điển hình, mẫu
mực, có trình độ chỉ huy, tác chiến giỏi; luôn nhận và hoàn thành xuất sắc
mọi nhiệm vụ mà Đảng và nhân dân giao phó. Nhiều đồng chí trở thành sĩ
quan cấp tướng trong Quân đội nhân dân Việt Nam.
Những chiến công, những bài học về nghệ thuật quân sự, về cách đánh
mà các vị tướng để lại được phản ánh trong rất nhiều sách đã được xuất
bản. Bộ sách "Tướng lĩnh Việt Nam thế kỷ XX qua lời kể của người thân"
do Nhà xuất bản Quân đội nhân dân phối hợp cùng

https://thuviensach.vn

Công ty Cổ phần Sách Thái Hà xuất bản và phát hành sẽ góp thêm
một góc nhìn mới về chân dung các vị tướng trong những khoảnh khắc đời
thường, về những điều mà chỉ có người thân của họ mới được chứng kiến.
Tập 1 của bộ sách được xuất bản lần này giúp bạn đọc tìm hiểu về
cuộc sống đời thường của 15 trong số các vị tướng được thụ phong trong
thời kỳ chiến tranh giải phóng. Tư liệu về quá trình hoạt động cách mạng,
công tác và trong cuộc sống đời thường của các vị tướng rất phong phú, sâu
sắc. Những câu chuyện được kể thông qua người thân là những kỷ niệm
không quên, ấn tượng sâu sắc, tình cảm thân thương... song đã diễn ra từ rất
lâu rồi, nên khó tránh khỏi những thiếu sót. Dù vậy, cuốn sách cũng cung
cấp cho bạn đọc những tư liệu để tham khảo.
Chúng tôi rất mong nhận được ý kiến đóng góp, phê bình của người
thân, gia đình các vị tướng cùng các đồng chí và bạn đọc gần xa.
Xin trân trọng giới thiệu cuốn sách cùng bạn đọc!
NHÀ XUẤT BẢN QUÂN ĐỘI NHÂN DÂN

https://thuviensach.vn

Lời Nói Đầu

Tôi may mắn được đến thăm Đại tướng Võ Nguyên Giáp nhiều lần
từ năm 1995. Một thực tế là tôi đã học được rất nhiều từ vị Tổng tư lệnh đa
tài, khiêm tốn, bản lĩnh, dễ gần. Những bài học chúng tôi mang áp dụng
vào quản trị doanh nghiệp cũng như cuộc sống và thấy rằng rất tuyệt vời.
Hóa ra nghệ thuật chiến tranh với nghệ thuật kinh doanh, nghệ thuật sống
rất gần nhau và có rất nhiều điểm tương đồng.
Từ những lần đến thăm Đại tướng, tôi thật may mắn được biết đến các
anh chị Võ Điện Biên, Võ Hồng Nam, Võ Hồng Anh, Võ Hạnh Phúc, Võ
Hòa Bình. Tôi lại may mắn học được thật nhiều từ những người con tuyệt
vời của Đại tướng.
Rồi sau này tôi may mắn biết đến và có dịp gặp gỡ, trao đổi, học hỏi
từ các anh Chu Thế Sơn, con trai Đại tướng Chu Huy Mân; Văn Tiến Huấn,
con trai Đại tướng Văn Tiến Dũng; Hoàng Quốc Trinh, con trai Đại tướng
Hoàng Văn Thái; Lê Đông Hải, con trai Đại tướng Lê Trọng Tấn,… Những
câu chuyện được nghe các anh kể lại về cha của mình làm cho tôi trưởng
thành rất nhiều. Tôi cũng mang những bài học quý giá từ các vị tướng nổi
tiếng áp dụng vào cuộc sống, quản trị doanh nghiệp và thấy quá tuyệt vời.
Chúng ta đã bước vào những ngày đầu tiên của năm 2015, một năm có
rất nhiều sự kiện quan trọng: 40 năm ngày thống nhất đất nước, 70 năm
ngày Quốc khánh nước Việt Nam. Nhiều lần thầy trò chúng tôi bàn bạc về
các đề tài sách sẽ xuất bản trong năm nay và một trong các đề tài tạo hứng
thú cho chúng tôi chính là các vị tướng tài năng. Chúng tôi nghĩ về sự kiện
quan trọng: Ngày 28 tháng 5 năm 1948, lễ phong tướng đầu tiên được tổ
chức tại Việt Bắc. Có 1 Đại tướng, 1 Trung tướng và 9 Thiếu tướng được
phong. Quân đội nhân dân Việt Nam đã có 11 vị tướng đầu tiên. Sau này
còn có những vị tướng khác được phong trong chiến tranh giải phóng.

https://thuviensach.vn

Chúng tôi thấy rằng mỗi vị đều có những tài năng khác nhau, những công
lao to lớn khác nhau, đó là sự hội tụ những giá trị nghệ thuật quân sự đáng
để mỗi chúng ta học tập và phổ biến.
Do quỹ thời gian cũng như khả năng còn rất hạn chế, chúng tôi quyết
định chỉ tìm hiểu về những vị tướng từng tham gia chiến tranh giải phóng.
Hơn thế nữa, chúng tôi chưa có ý định xuất bản ngay sách về cuộc đời và
sự nghiệp của những vị tướng tài ba này mà muốn khai thác một khía cạnh
nhỏ: Những vị tướng qua lời kể của người thân. Theo chúng tôi, người thân
của các tướng lĩnh gồm cả gia đình và bạn bè, đồng chí thân thiết.
May mắn đã mỉm cười với chúng tôi khi chúng tôi đã liên lạc được và
nhận được bài viết, thông tin từ 15 gia đình tướng lĩnh. Những cuộc gặp gỡ
trực tiếp, qua điện thoại và email với các thành viên của 15 gia đình đã giúp
chúng tôi có nhiều tư liệu quý, nhiều câu chuyện vô cùng có giá trị cung
cấp cho bạn đọc có thêm tài liệu tham khảo. Chúng tôi thành tâm biết ơn
các bác, các anh, các chị đã hết sức nhiệt tình và tin tưởng để giúp chúng
tôi hoàn thành bản thảo cuốn sách này.
Về cách xếp thứ tự các vị tướng trong sách, chúng tôi có nhiều băn
khoăn. Thường thì danh sách được xếp theo vần chữ cái ABC. Tuy nhiên,
chúng tôi thấy chưa ổn. Cũng có cách xếp thứ tự theo năm sinh của các vị
tướng, rồi cách xếp theo cấp hàm,… Cuối cùng chúng tôi quyết định chọn
cách xếp theo năm phong hàm. Cách xếp thứ tự này có thể chưa phải là tốt
nhất nhưng chúng tôi cũng chưa tìm ra cách xếp tốt hơn.
Cuốn sách được xuất bản ngay trước thềm năm mới âm lịch Quý Mùi
2015. Chúng tôi tin rằng bạn đọc sẽ học được rất nhiều từ những câu
chuyện rất mộc mạc, giản dị nhưng ý nghĩa này. Tuy nhiên, đây cũng mới
chỉ là tập 1 của bộ sách. Chúng tôi kính mong nhận được thông tin từ người
thân của các vị tướng còn lại để có thể xuất bản nhân dịp 02-09-2015 tới.
Mọi thông tin xin được gửi về daivt@thaihabooks.com và
publication@thaihabooks.com.
Cuốn sách không thể tránh khỏi những thiếu sót, vì vậy chúng tôi kính
mong nhận được sự góp ý của quý vị và bạn đọc để có thể hoàn thiện nội
dung trong lần tái bản tới.
https://thuviensach.vn

TS. Nguyễn Mạnh Hùng
Chủ tịch HĐQT kiêm Tổng giám đốc Thái Hà Books

https://thuviensach.vn

  1  
Thiếu Tướng Lê Thiết Hùng

Thiếu

tướng Lê Thiết Hùng (1908 - 1986) tên thật là Lê Văn

Nghiệm, quê xã Hưng Thông, huyện Hưng Nguyên, tỉnh Nghệ An. Ông
tham gia cách mạng từ năm 1925, vào Đảng năm 1930, nhập ngũ năm
1944, được phong Thiếu tướng năm 1946.
Năm 1925, ông tham gia Hội Việt Nam Cách mạng Thanh niên (Việt
Nam Thanh niên Cách mạng đồng chí hội).
Từ năm 1940 đến năm 1945, ông tốt nghiệp Trường Quân sự Hoàng
Phố ở Trung Quốc, về nước hoạt động ở Chiến khu Cao - Bắc - Lạng, tổ
chức và làm Chính trị viên Đội vũ trang đặc biệt; Giám đốc đầu tiên của
Trường Quân sự Cao Bằng.
Tháng 8 năm 1945, ông chỉ huy lực lượng vũ trang giành chính quyền
ở Thất Khê, Đồng Đăng, Na Sầm.
Cuối năm 1945, ông làm Khu trưởng Khu 4.
Tháng 3 năm 1946, ông là Tổng chỉ huy Quân tiếp phòng.
Từ năm 1948 đến năm 1950, Thiếu tướng Lê Thiết Hùng làm Tổng
thanh tra quân đội; chỉ huy mặt trận Bắc Kạn, Tuyên Quang; Hiệu trưởng
Trường bổ túc Quân chính trung cấp.
Giai đoạn 1950 - 1954, ông đảm nhiệm chức Hiệu trưởng Trường Lục
quân; Cục trưởng Cục Quân huấn Bộ Tổng Tham mưu. Giai đoạn 1956 1963, ông làm Tư lệnh Bộ Tư lệnh Pháo binh.
Năm 1963, ông làm Đại sứ của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa tại
Cộng hòa Dân chủ nhân dân Triều Tiên.
Tháng 5 năm 1970, ông làm Phó Ban Đối ngoại Trung ương.
Ông được Đảng, Nhà nước tặng thưởng Huân chương

https://thuviensach.vn

Hồ Chí Minh, Huân chương Chiến công hạng Nhất, Huân chương
Chiến thắng hạng Nhất, Huân chương Kháng chiến hạng Nhất...
(Nguồn: Từ điển Bách khoa Quân sự Việt Nam,
NXB Quân đội nhân dân, Hà Nội, 2004, trang 599)
Phụ tử tình thâm
Vũ Trọng Đại
Một chiều mùa đông tháng 12, chúng tôi đến gặp cô Lê Mai Hương ở
nhà riêng nằm giữa phố Trần Hưng Đạo. Đây cũng là nơi tướng Lê Thiết
Hùng ở khi còn sinh thời. Cô đón chúng tôi vẫn với nụ cười dễ mến, giọng
nói nhỏ nhẹ, tình cảm như lần gặp đầu tiên trước đó nửa tháng. Cô khẽ
khàng đi pha trà, rót nước mời khách, và giọng nói chợt xa xôi khi hồi
tưởng về người cha của mình.
Lê Mai Hương là con duy nhất của Thiếu tướng Lê Thiết Hùng với
người vợ thứ hai, bác sĩ quân y Nguyễn Tuyết Mai. Hai người kết hôn năm
1948, một năm sau ngày mất của người vợ đầu là bà Hồ Diệc Lan, con gái
nhà cách mạng Hồ Học Lãm. Bà Hồ Diệc Lan qua đời ở tuổi 27 vì nhiễm
bệnh phổi quá nặng, khi đó họ chưa kịp có với nhau mặt con nào. Vợ chồng
Thiết Hùng - Tuyết Mai hẹn ước rằng khi nào cách mạng thắng lợi mới sinh
con. Thế nhưng cuộc kháng chiến kéo dài đằng đẵng. Người ngoài cũng
phải sốt ruột, giục giã vì mãi không thấy vợ chồng tướng Hùng sinh con.
Cuối cùng phải đến 10 năm sau ngày cưới, bé gái Lê Mai Hương cũng đã
chào đời sau bao mong mỏi, trông chờ.
Trong thời chiến, dù đang ở hậu phương, người ta cũng khó có thể có
được cuộc sống bình yên như lẽ thường, nhất là trong gia đình của một vị
tướng. Hàng ngày tướng Lê Thiết Hùng đi làm về rất khuya, thường 11, 12
giờ đêm mới về đến nhà. Bà Mai đi làm ở xa, chỉ tối thứ năm, tối thứ bảy
mới về, chủ nhật lại vội vã đi. Bé Hương ở nhà với bà nội và một người
bác, nhưng không được ở gần bố. Lớn lên Lê Mai Hương mới biết mọi
người trong nhà không cho cô con gái nhỏ gần bố để giữ sức khỏe cho
tướng Lê Thiết Hùng. Ông yếu đi nhiều sau lần lái xe bị tai nạn những năm
trước đó: chấn thương nặng và phải nằm viện suốt 6 tháng trong tình trạng
mất trí nhớ. Di chứng của vụ tai nạn ấy đeo đẳng ông đến hết cuộc đời.
https://thuviensach.vn

Thêm nữa, công việc lúc nào cũng bề bộn. Bé Hương không biết gì, đêm
đến đợi người lớn ngủ lại len lén lên gác ngủ với bố. Còn tướng Lê Thiết
Hùng thì cứ thao thức chờ con.
Nỗi xúc động dâng lên nghẹn lời, cô Hương dừng lại hồi lâu. Đang lúi
húi ghi chép, tự nhiên bặt tiếng, tôi ngẩng lên nhìn, thấy cô ngồi ngay đó,
trước mặt tôi, im lặng. Dường như cô đang cố kiềm chế cảm xúc của mình,
nhưng nước mắt đã trào ra rưng rưng trên khóe mắt.
Ở cái tuổi tri thiên mệnh mới có mụn con nên tướng Lê Thiết Hùng
thương và cưng chiều con gái lắm. Còn nhớ những ngày ông tham gia chỉ
huy chiến dịch Điện Biên Phủ, chỉ sau khi chiếm được đồi A1, bắt được
tướng De Castries, vừa vì mừng vui, hạnh phúc, vừa vì căng thẳng dồn nén
mà ông ngất đi, bất tỉnh suốt 7 ngày. Sau này, ông được đi nghỉ ở Sochi
(Liên Xô) một tháng để hồi phục sức khỏe. Trong đoàn cùng đi chuyến này
với ông có bà Bảy Huệ, vợ ông Nguyễn Văn Linh. Những người khác khi
về lo sắm sửa mua quà cho người thân, còn ông để dành được ít rúp lẻ thì
ngoài bánh kẹo cho mẹ, ông chỉ mua quà cho con: một cái máy khâu tay
cho trẻ con, một con búp bê và một cái xe đạp 3 bánh. Ông hầu như không
bao giờ quát mắng con, cũng không tiếc con bất kỳ thứ gì, thậm chí bỏ cả
súng, tháo cả đạn cho con chơi. Cô bé hạnh phúc trong vòng tay cha, nhưng
sẽ sớm biết điều đang chờ phía trước: Chiến tranh và chia ly.
Năm 1964, Lê Mai Hương lên 6, cũng là lúc Mỹ tiến hành chiến tranh
phá hoại miền Bắc. Bé Hương về quê sơ tán. Trước đó, năm 1963, tướng
Lê Thiết Hùng nhận nhiệm vụ mới: ông chuyển sang ngành ngoại giao, làm
Đại sứ của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa tại Triều Tiên cho đến năm
1970. Kể từ đó mỗi năm bé Hương chỉ gặp được bố một lần, có năm không
gặp được lần nào. Khi về nước, tranh thủ được giờ nào là ông Hùng chỉ
chơi với con: cho con đi công viên, làm ngựa cho con cưỡi… Năm 1969,
Lê Mai Hương học lớp 5, cô được bố cho sang Triều Tiên ba tháng. Hai bố
con đi tàu. Trên đường đi qua Trung Quốc, ông Hùng kể cho con nghe về
Mao Trạch Đông và cách mạng Trung Quốc. Tới các nhà ga, từ xa bé
Hương thấy những tiểu Hồng vệ binh tươi cười vẫy chào đoàn tàu đang tới.

https://thuviensach.vn

Họ cầm những cái rổ. Bé Hương reo lên: "Bố ơi bố, người ta cho kẹo kia
kìa". Ông Hùng nói:
"Thế à, họ cho kẹo cơ à". Đến gần mới biết là họ phát huy hiệu Mao
Trạch Đông. Ông Hùng cười vui vẻ: "Con bé này đúng là tham ăn thật".
Ông lấy mấy cái huy hiệu cài lên ngực con. Thế rồi hai bố con lại nói
chuyện về Mao Trạch Đông.
Giọng cô Hương cứ tươi vui dần theo những kỷ niệm chơi đùa cùng
bố, để rồi tiếng cười vỡ òa ra trong trẻo khi kể về những câu chuyện trong
chuyến hành trình sang Triều Tiên. Nhưng giọng cô chùng lại: đến biên
giới Trung Quốc - Triều Tiên, một sự cố xảy ra khiến vị Đại sứ không thể
vui vẻ được nữa.
Tại Tân Nghĩa Châu (Sinuiju), thành phố kề bên sông Áp Lục ở biên
giới Trung - Triều, Đại sứ Lê Thiết Hùng biết tin một nữ sinh viên năm thứ
hai người Việt ở đây buổi sáng tập thể dục nhưng lên cơn đau tim, ngất xỉu,
được đưa đi cấp cứu nhưng không kịp nên đã qua đời. Ông buồn lắm. Đưa
con gái đến Bình Nhưỡng, ngay ngày hôm sau ông quay lại Tân Nghĩa
Châu để viếng nữ sinh viên xấu số. Ông khóc mãi vì thương sinh viên của
mình mất khi còn trẻ quá, lại ở xa gia đình, xa người thân.
Đại sứ Lê Thiết Hùng được ông Kim Nhật Thành (khi đó là Thủ
tướng) và các Phó Thủ tướng quý mến. Thế nên lưu học sinh Việt Nam ở
Triều Tiên được ưu ái, được chu cấp tiền bạc, ăn uống đầy đủ. Đại sứ Lê
Thiết Hùng với tâm huyết lớn lao dành cho Tổ quốc nên đặt kỳ vọng vào
các bạn trẻ. Ông muốn họ dành tâm sức vào việc học tập để sau này về
cống hiến cho đất nước. Thế nhưng ông không biết tâm lý của họ cũng
muốn dành dụm được chút ít trong thời gian du học. Ông kiên quyết là tiền
nước bạn cho chỉ để lưu học sinh của ta ăn uống thật tốt, có sức khỏe để
còn học tập, thế nên lưu học sinh khi đó ở Triều Tiên chẳng mua sắm được
gì nhiều nhặn khi về nước. Họ cảm thấy không được vui.
Cuối năm 1969, ông Lê Thiết Hùng thôi làm Đại sứ và về Việt Nam.
Về nước, lập tức ông lại cuốn vào công việc. Ngày thường cứ đến nửa đêm,
có sớm cũng là 9 giờ tối ông mới về đến nhà. Bà Mai cũng vậy nên có tuần
bé Hương không gặp bố mẹ mình vì đi ngủ rồi thì bố mẹ mới về. Đến năm
https://thuviensach.vn

1973, ông Lê Thiết Hùng bị một cơn nhồi máu cơ tim nhưng rất may bà
Mai là bác sĩ giỏi nên phát hiện kịp thời, đề nghị tổ y tế cấp cứu tại chỗ chứ
không đưa vào bệnh viện. Ông bất tỉnh suốt ba ngày. Bộ Chính trị lo lắm,
mọi người ai cũng nói: "Anh ấy đi chiến trường bao nhiêu năm, vào sinh ra
tử mấy lần mà không chết, lúc này không thể để anh ấy chết được". Thế rồi
ông cũng qua khỏi. Song người ta tiên liệu rằng ông chỉ còn sống được hai
năm nữa. Nhờ thế, công việc của ông cũng giảm được đôi chút, nhưng lại
trở về guồng quay cũ cho đến khi giải phóng miền Nam năm 1975. Năm
1975, Lê Mai Hương vào đại học, ở trong trường nên một, hai tuần mới về
nhà một lần. Trong hoàn cảnh ấy, bố con gặp nhau cũng chỉ nói chuyện
được dăm ba câu.
Từ năm 1970, Lê Thiết Hùng làm Phó ban CP-48 về Campuchia, rồi
Phó Ban Đối ngoại Trung ương Đảng cho đến khi nghỉ hưu. Năm 1978,
ông nghỉ hưu. Sức khỏe của ông yếu đi nhiều. Ông ở nhà nhưng bạn bè,
khách khứa vẫn đến chơi luôn. Chiến tranh bảo vệ biên giới phía Bắc diễn
ra, khách khứa vãn dần. Nhưng từ năm 1982, mọi người lại đến chơi tấp
nập.
Khoảng năm 1983, cuộc sống gia đình càng trở nên khó khăn hơn
trong cái khó khăn chung của xã hội. Ông Lê Thiết Hùng hưởng lương của
cấp tướng chuyển sang dân sự, về hưu khi là Phó Ban Đối ngoại Trung
ương Đảng hàm tương đương Bộ trưởng, được hưởng tiêu chuẩn ở phố Tôn
Đản. Nhưng khi ấy ông chỉ còn được hưởng tiêu chuẩn ở phố Nhà Thờ, tức
là cao hơn cán bộ cấp cục, vụ một chút. Ngoài ra không còn nhiều tiền để
chi tiêu. Bà Mai vì thế phải cố gắng xoay xỏa, tằn tiện hơn. Ông ăn uống
giản dị, cơm chan nước tương cũng được, nên chẳng than phiền gì. Có gì
ngon ông đều nhường cho con gái. Có lần, lâu lắm rồi gia đình mới mua
được cá nục. Ông Lê Thiết Hùng quê Nghệ An nên rất thích ăn cá nục kho.
Lê Mai Hương đem cá ra kho. Cả nhà ăn xong để phần cho ông Hùng hai
con cá. Ông ăn đến con thứ hai, đang định gắp thì con mèo ngồi cạnh lấy
chân khều mất con cá trên đĩa. Ông ngồi thần cả người ra.
Tuổi trên 70, sức khỏe yếu, bị bệnh tật hành hạ nhưng tướng Lê Thiết
Hùng không kêu ca, đòi hỏi bất kỳ điều gì. Lúc này ông bị đau thần kinh
https://thuviensach.vn

tọa nặng. Hàng ngày ông tự xoa bóp. Khi đau quá, ông mới phải nhờ đến
người khác. Ông nằm ra, nhờ người cháu đang tuổi thanh niên giẫm mạnh
lên lưng, hông, như vậy mới đỡ chứ bấm huyệt không tác dụng gì.
Gia đình làm nhiều cách để cải thiện cuộc sống. Như nhiều gia đình
khác, nhà tướng Hùng cũng nuôi lợn, gà. Chồng Hương và Hương lo việc
mua thức ăn, còn ông lo việc chăm sóc. Tính ông ngăn nắp, cẩn thận, việc
đâu ra đấy, đến chăn lợn, gà cũng vậy. Đức tính này được rèn giũa khi ông
hoạt động tình báo trong lòng quân đội Tưởng Giới Thạch cuối những năm
hai mươi của thế kỷ trước. Nó vẫn phát huy tác dụng khi ông tướng đã về
hưu, ở nhà chăn lợn, nuôi gà. Không nhớ là dịp gì, cả bà Mai và cô Hương
đều vắng nhà mấy ngày. Một mình ông vừa cho gà ăn vừa nấu cám cho lợn,
dọn chuồng, tắm cho lợn sạch sẽ.
Nhưng khi cả nhà về, ông lăn ra ốm.
Năm 1984, Lê Mai Hương lúc đấy đã đi làm trong ngành công an. Cô
Hương còn nhận việc về nhà làm thêm. Thời buổi ấy nhiều nhà làm vậy để
có thêm thu nhập. Cô Hương nhận giấy in bao bì cao Sao vàng của Nhà in
Tiến Bộ để về dán, gấp thành vỏ bao thành phẩm, mỗi chiếc được trả mấy
xu. Tướng Hùng chẳng nề hà gì, ông cần mẫn từ sáng tới tối ngồi dán vỏ
bao cho con.
Năm 1983, Lê Mai Hương có con đầu lòng nhưng không giữ được.
Tướng Hùng bị sốc nặng, tưởng không qua được. Tuần đầu sau khi cháu
mất, ông im lặng trong đau đớn. Ai hỏi cũng không nói, dù chỉ một câu.
Ông buồn bã hàng tháng trời. Năm 1984, bệnh tình của ông càng nặng hơn.
Nhưng đến năm sau, cô Hương sinh con gái đầu. Ông phấn khởi lắm, nhận
ngay nhiệm vụ chăm cháu. Sau thời gian nghỉ sinh 3 tháng, cô Hương đi
làm trở lại. Thế là hàng ngày ông bế cháu, rồi pha sữa, cho cháu ăn, thay tã
cho cháu. Bà Mai cũng không tranh được nên bà chăm ông, giữ gìn sức
khỏe cho ông để ông chăm cháu.
Khi cháu được 10 tháng tuổi thì tướng Hùng mất. Trước khi ông mất
khoảng chục ngày, cháu cứ nhìn thấy ông là hét lên. Sáng hôm đó, ông đặt
cháu trong cũi, nói: "Chào cháu, ông đi nhé". Ông đi chơi về, vào nhà tắm,
bị lên cơn đau tim rồi mất.
https://thuviensach.vn

  2  
Đại Tướng Văn Tiến Dũng

Đại tướng Văn Tiến Dũng (1917 - 2002) quê ở xã Cổ Nhuế, huyện
Từ Liêm, thành phố Hà Nội. Ông tham gia cách mạng từ năm 1936, kết nạp
Đảng năm 1937, nhập ngũ năm 1945. Ông được phong Đại tướng năm
1974.
Những năm 1943, 1944, ông làm Bí thư Ban Cán sự Đảng Hà Đông,
Bắc Ninh, Ủy viên Thường vụ rồi Bí thư Xứ ủy Bắc Kỳ. Nhiều lần ông bị
thực dân Pháp bắt giam. Tháng 1 năm 1945, ông bị kết án tử hình vắng
mặt.
Ông làm Ủy viên Ủy ban Quân sự cách mạng Bắc Kỳ, phụ trách tổ
chức chiến khu Quang Trung, chỉ đạo vũ trang giành chính quyền ở các
tỉnh Hòa Bình, Ninh Bình, Thanh Hóa.
Trong thời kỳ kháng chiến chống Pháp, từ tháng 11 năm 1945 đến
năm 1946, ông làm Chính ủy Chiến khu 2. Từ tháng 12 năm 1946 đến năm
1949, ông làm Cục trưởng Cục Chính trị Quân đội quốc gia Việt Nam, Phó
Bí thư Quân ủy Trung ương.
Từ tháng 10 năm 1949 đến năm 1950, ông làm Chính ủy Liên khu 3.
Giai đoạn 1951 - 1953, ông làm Đại đoàn trưởng kiêm Chính ủy đầu
tiên của Đại đoàn 320. Tháng 11 năm 1953, ông là Tổng Tham mưu trưởng
Quân đội nhân dân Việt Nam.
Sau chiến dịch Điện Biên Phủ, ông là Trưởng đoàn đại biểu của Bộ
Tổng tư lệnh Quân đội nhân dân Việt Nam trong Ủy ban Liên hiệp đình
chiến thi hành Hiệp định Giơnevơ năm 1954 về Việt Nam.
Từ năm 1954, ông làm Tổng Tham mưu trưởng Quân đội nhân dân
Việt Nam, trực tiếp chỉ đạo các chiến dịch: Đường 9 - Nam Lào (1971); Trị

https://thuviensach.vn

Thiên (1972); Tây Nguyên (1975); Tư lệnh Chiến dịch Hồ Chí Minh (41975).
Giai đoạn 1980 - 1986, Đại tướng Văn Tiến Dũng giữ chức Bộ trưởng
Bộ Quốc phòng, Bí thư Đảng ủy Quân sự Trung ương (1984 - 1986).
Đại tướng Văn Tiến Dũng là tác giả của nhiều tác phẩm quân sự như:
"Mấy vấn đề về nghệ thuật quân sự Việt Nam"...
Ông là Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam
từ khóa III đến khóa VI (Ủy viên dự khuyết khóa II), Ủy viên Bộ Chính trị
(3-1972) khóa IV, V (Ủy viên dự khuyết khóa III), Đại biểu Quốc hội từ
khóa II đến khóa VII.
Đại tướng Văn Tiến Dũng được Đảng, Nhà nước tặng thưởng Huân
chương Sao vàng, Huân chương Hồ Chí Minh, Huân chương Quân công
(hạng Nhất, hạng Nhì), Huân chương Chiến thắng hạng Nhất, Huân chương
Kháng chiến hạng Nhất...
(Nguồn: Từ điển Bách khoa Quân sự Việt Nam,
NXB Quân đội nhân dân, Hà Nội, 2004, trang 1160)
Mãi khắc ghi những lời cha dặn
Vũ Trọng Đại
Theo đề nghị của tôi từ lần gặp trước, cô Văn Tuyết Mai cho tôi xem
những album ảnh của gia đình. Bà Nguyễn Thị Kỳ [1], hệt như lần trước,
ngồi cạnh cô Mai và theo dõi chăm chú. Thỉnh thoảng bà lại nói điều gì đấy
về những bức ảnh mà bà đặc biệt ghi nhớ. Hoặc những mẩu chuyện không
đầu không cuối khi ký ức bất chợt hiện về. Sau hồi lâu vừa xem ảnh vừa trò
chuyện với cô Mai và bà Kỳ, tôi cũng chọn được một số ảnh minh họa cho
sách. Tôi nhận ra hai điều: đầu tiên là tính cẩn thận của Đại tướng Văn Tiến
Dũng. Hầu như sau mỗi bức ảnh đều có bút tích của ông, ghi rõ ảnh chụp
bao giờ, ở đâu. Không chỉ ảnh khi làm việc, công tác mà ngay cả ảnh sinh
hoạt đời thường cũng vậy. Về đức tính ấy của tướng Dũng, sau này tôi đã
được một người khác xác nhận [2]. Điều thứ hai, tôi thấy lạ là trong cả mấy
cuốn album, không có bức ảnh nào chụp được đầy đủ cả gia đình. Cô Mai
giải thích: gia đình thời chiến không phải lúc nào cũng sum họp được. Đại

https://thuviensach.vn

tướng Văn Tiến Dũng có 6 người con (3 trai, 3 gái) thì hầu như người nào
từ nhỏ cũng đã vào trường thiếu sinh quân, lớn lên đi bộ đội rồi mỗi người
công tác một nơi nên chẳng mấy khi cả nhà ở cùng một chỗ với nhau.
Xếp gọn lại mấy quyển album, cô Mai bắt đầu kể chuyện về cha mình.
Có vẻ như cô không biết nên bắt đầu từ đâu. Trầm ngâm một lúc, cô bắt
đầu nói về tính cách của cha. Cha cô là người điềm tĩnh, hiền nhưng
nghiêm khắc. Bình thường ông hay tươi cười nhưng khi trách phạt lại rất
nghiêm nghị. Ông đang cười nói nhưng nếu nghiêm giọng lại thì người
nghe hiểu là có chuyện. Ông không mắng mỏ những người mắc lỗi mà gọi
người đó ngồi đối diện, rồi từ tốn phân tích khuyết điểm và nêu cách sửa
chữa. Trong gia đình hay khi ở ngoài cũng vậy. Nếu con cái mắc lỗi, ông
xử lý như với cấp dưới. Như có lần con trai ông là Văn Tiến Trình, khi
chưa đi bộ đội thì nghịch ngợm lắm, thế là ông gọi vào phòng làm việc,
đóng cửa lại để chỉnh huấn. Những lúc như thế dù biết là không bị bố nạt
nộ gì đâu nhưng con ông ai cũng sợ. Nói đến đây, cô Mai so vai, le lưỡi rồi
nhìn sang mẹ. Bà Kỳ mỉm cười, không nói gì.
Tính điềm tĩnh ấy cũng khiến ông chịu khó lắng nghe, suy nghĩ cẩn
thận trước khi trả lời hoặc trao đổi với người khác.
Tướng Dũng thương con cái. Thương con nhưng không chiều con.
Ông dạy con tính tự lập, không ỷ vào địa vị của bố. Ông thể hiện tình
thương của mình với các con bằng sự quan tâm đến chuyện học tập ở
trường hay việc phấn đấu ở đơn vị. Những lúc có thời gian rảnh, không bận
bịu với các chiến dịch hoặc đi chiến trường, ông thường đi xuống địa
phương thăm các đơn vị bộ đội để nắm tình hình, nhất là đi thăm hỏi những
cơ sở cách mạng ngày xưa, như Mỹ Đức (Hà Đông), Trung Mầu (Gia
Lâm), Cổ Loa (Đông Anh), và ông dẫn các con theo cùng. Hay vào các
cuối tuần, nếu không bận, ông thường đưa cả gia đình đi tham quan các
danh lam thắng cảnh quanh Hà Nội như chùa Trầm, chùa Thầy, chùa Trăm
Gian, chùa Hương… Ông thích thăm chùa chiền vì ngày trước lúc còn hoạt
động cách mạng bí mật, ông từng ở chùa gần ba năm khi mất liên lạc với tổ
chức. Khi đó, ông giả trang thành nhà sư ở chùa Bột Xuyên (Mỹ Đức, Hà

https://thuviensach.vn

Đông), ngày ngày tụng kinh gõ mõ, tối đi tuyên truyền, gây dựng cơ sở
cách mạng.
Nói về tính cần kiệm của cha mình, cô Mai cứ cười mãi. Câu chuyện
cô kể nghe như giai thoại. Khi ở nhà tướng Dũng thường đi guốc mộc. Vì
dùng đã lâu, đôi guốc bị hỏng. Nhưng ông không bỏ. Mòn thì đóng đế, sứt
quai thì đóng đinh lại cho chắc. Đôi guốc ấy ông sửa đi sửa lại bao lần, đến
khi trên đôi guốc không còn chỗ để đóng đinh nữa thì ông mới chịu thay
guốc mới. Hay như việc dùng giầy cũng vậy. Tướng Dũng tự nhận chân
mình là chân Giao Chỉ. Vì chân ông đặc biệt nên quân nhu phải đóng giầy
riêng. Biết nhiêu khê như thế nên ông càng giữ lắm. Nếu hỏng lại tự sửa,
tận dụng đến khi không thể sửa nữa mới thôi. Thực ra cũng nhờ ông khéo
tay. Ngoài việc tự sửa giầy dép, ông còn tự sửa cả quần áo cho đến lúc lấy
vợ. Tuổi thơ khốn khó, cộng với thời trẻ đi lao động kiếm sống cực nhọc tại
xưởng dệt đã giúp ông rèn luyện đức tính ấy.
Về thói quen hàng ngày của Đại tướng Văn Tiến Dũng, cô Mai rất
thích thú, kể say sưa. Bố cô giữ nếp làm việc và sinh hoạt rất chặt chẽ. Suốt
mấy chục năm hầu như không sai bao giờ: 5h sáng dậy vừa tập thể dục vừa
nghe tin buổi sáng, 6 giờ ăn sáng rồi vào Thành làm việc, 11 giờ về nhà
nghỉ trưa, 1 giờ chiều đi làm, 5 giờ rời cơ quan là chơi thể thao khoảng 30
phút đến 1 tiếng, 6 giờ ăn tối xong sẽ đi dạo quanh sân, vừa đi vừa áp chiếc
đài nhỏ lên tai để nghe tin tức.
Ông có hai sở thích đặc biệt: đầu tiên là yêu thể thao, phải nói là say
mê mới đúng. Ông thường xuyên luyện tập thể dục thể thao và coi đó là
một chế độ trong ngày. Ông nói với cán bộ bảo vệ: "Thiếu cơm một bữa thì
được, nhưng không thể thiếu thể thao". Chiều nào cũng vậy, sau giờ làm
việc ở cơ quan, Đại tướng lại cùng anh em bộ phận giúp việc nhà riêng: bảo
vệ, bác sĩ, lái xe… chơi thể thao, khi thì bóng đá, bóng chuyền, còn nếu trời
mưa thì vào phòng đánh bóng bàn. Thanh niên trong khu phố lính Hoàng
Diệu trạc tuổi cô Mai thời đó cứ có thời gian là lại sang nhà tướng Dũng để
tham gia cùng. Những lúc như thế, nhà tướng Dũng luôn rộn tiếng reo hò:
khó mà phân biệt được ai là sĩ quan, ai là chiến sĩ, ai là tướng, tất cả đều hò

https://thuviensach.vn

reo như nhau. Không chỉ chơi mà ông còn hăng say cổ vũ cho những hoạt
động thể thao trong quân đội.
Vào mùa hè, nếu không chơi các môn đó thì ông đi bơi ở Câu lạc bộ
Quân nhân. Ông còn kéo cả vợ đi bơi cùng. Về già, ông luyện tập những
môn nhẹ nhàng như đạp xe, đi bộ. Những năm cuối đời, không thể đi bộ
ngoài trời thì ông đi bộ trong nhà. Sở thích thứ hai là nghe hát chèo. Luôn
luôn trong giờ buổi trưa, khi ăn cơm là ông lại mở đài nghe chương trình
phát thanh dân ca và nhạc cổ truyền. Cô Mai nói thêm: trong bữa cơm, ông
thường kể chuyện hoạt động cách mạng: ông bị bắt giam ba lần; cánh tay
trái của ông giờ không thể giơ lên cao do khuỷu tay ông bị xiên dây thép
qua trong những trận đòn tra ở nhà tù Hỏa Lò.
Ưa thể thao là thế nhưng ông cũng hút thuốc. Song không phải như
cách thông thường. Thời trẻ ông hút thuốc nhưng đã bỏ từ lâu, cả bà Kỳ lẫn
cô Mai đều không biết ông bỏ thuốc từ bao giờ. Tuy nhiên, bà Kỳ thường
mua sẵn một bao thuốc lá bỏ sẵn vào trong ngăn kéo bàn làm việc của ông.
Chỉ khi có tin vui, như tin thắng trận báo về, khi đó ông mới lấy ra một điếu
để hút. Đó là cách ông tự thưởng cho mình.
Lần lượt nắm giữ những chức vụ cao cấp chỉ huy quân đội nhưng ông
lại hay nhường vợ vì bà Kỳ nóng tính. Đại tướng rất nể vợ, người nội tướng
của mình. Cô Mai nói đến đây lại nhìn mẹ cười cười. Bà Kỳ làm việc ở Ban
Tổ chức Trung ương Đảng. Ngoài mấy người con ruột, ông bà còn nuôi
nấng, dạy dỗ một số con các bạn chiến đấu đã hy sinh trên chiến trường,
con các cơ sở cách mạng, con liệt sĩ, tất cả ăn ở học hành chung như anh
em một nhà, và bữa ăn trong nhà bao giờ cũng vui vẻ, náo nhiệt. Trong gia
đình tướng Dũng, mọi việc sinh hoạt của con cái đều do bà Kỳ giải quyết
để chồng yên tâm công tác, không làm phân tán suy nghĩ, tư tưởng của ông.
Đã ba tiếng đồng hồ trôi qua. Bà Kỳ ngồi lâu nên đã mỏi lưng. Bà
chầm chậm đứng dậy khỏi ghế, chào tôi, không quên dặn cô Mai nhớ cất
album ảnh. Đợi bà đi khỏi, cô Mai nói với tôi: bà vẫn khỏe nhưng trí nhớ
đã suy giảm. Giờ bà không nhớ những chuyện gần đây, nhưng vẫn nhớ và
thường hay kể chuyện ngày xưa khi bà còn trẻ, cái thời ông bà đang yêu.

https://thuviensach.vn

Kể chuyện cho tôi nghe, nhưng cô Mai không yên tâm, cô sợ là mình
không nhớ hết những kỷ niệm quý giá về bố mình. Cô nói chúng tôi liên hệ
với hai người con gái khác...