https://thuviensach.vn

https://thuviensach.vn

https://thuviensach.vn

Hình vẽ do phòng vẽ “Lịch sử Việt Nam bằng tranh” thực hiện
Họa sĩ thể hiện: Nguyễn Trung Tín, Nguyễn Đức Hòa, Nguyễn Huy Khôi
Biên tập hình ảnh: Nguyễn Huy

BIỂU GHI BIÊN MỤC TRƯỚC XUẤT BẢN DO THƯ VIỆN KHTH TP.HCM THỰC HIỆN

General Sciences Library Cataloging-in-Publication Data

Chống quân xâm lược phương Bắc / Trần Bạch Đằng chủ biên ; Phan An ... [và
nh.ng. khác] biên soạn ; họa sĩ Nguyễn Đức Hòa ... [và nh.ng. khác]. - Tái bản lần 1. T.P. Hồ Chí Minh : Trẻ, 2015.
300 tr. : minh họa ; 24 cm. - (Lịch sử Việt Nam bằng tranh ; T.2).
1. Việt Nam -- Lịch sử -- Đến 939 -- Sách tranh. I. Trần Bạch Đằng. II. Phan An.
III. Ts: Lịch sử Việt Nam bằng tranh.
1. Vietnam -- History -- To 939 -- Pictorical works.
959.701 -- dc 22
N548

https://thuviensach.vn

LỜI GIỚI THIỆU
Công trình Lịch sử Việt Nam bằng tranh ra đời nhằm mục
đích giới thiệu lịch sử nước nhà một cách ngắn gọn, sinh động,
có hệ thống, qua cách kể chuyện súc tích và tranh minh họa.
Bộ sách tranh nhiều tập này cố gắng phản ánh con người
và đất nước Việt Nam theo đúng tiến trình lịch sử với không
gian, văn hóa, y phục, tính cách phù hợp với từng thời kỳ, từng
triều đại cụ thể.
Bộ Lịch sử Việt Nam bằng tranh dự kiến thực hiện xuyên
suốt từ thời đại đồ đá, đồ đồng đến thời Hùng Vương dựng
nước; trải qua hàng ngàn năm Bắc thuộc đến thời kỳ tự chủ
của các triều đại Ngô, Đinh, Lê, Lý, Trần, Lê, Nguyễn và cuối
cùng là hai cuộc kháng chiến chống Pháp và chống Mỹ cứu
nước vừa qua.
Bộ sách được chia làm nhiều tập, mỗi tập viết về một thời
kỳ hay một nhân vật, một vấn đề tiêu biểu của thời kỳ đó. Mỗi
tập có cấu trúc độc lập riêng nhưng hài hòa trong một tổng thể
chung là Lịch sử Việt Nam. Trong quá trình biên soạn, các tác
giả còn chú ý thể hiện các đặc điểm văn hóa, lễ hội, phong tục
tập quán tiêu biểu của từng thời kỳ lịch sử.
Công trình là nỗ lực chung của các họa sĩ, các cán bộ nghiên
cứu của Viện Khoa học Xã hội tại TP Hồ Chí Minh và Nhà
xuất bản Trẻ.
Đây là bộ lịch sử bằng tranh đầu tiên của nước ta được thực
hiện với mục đích và yêu cầu như trên, nên trong quá trình
biên soạn và thể hiện không tránh khỏi những sơ xuất. Ban
biên soạn, họa sĩ và Nhà xuất bản Trẻ rất mong được sự góp
ý của bạn đọc gần xa.
Thành phố Hồ Chí Minh
TRẦN BẠCH ĐẰNG

3
https://thuviensach.vn

https://thuviensach.vn

https://thuviensach.vn

https://thuviensach.vn

Năm 179 trước Công nguyên, Triệu Đà cướp nước Âu Lạc rồi
chia nước ta thành hai quận Giao Chỉ (vùng Bắc bộ ngày nay) và
Cửu Chân (vùng Thanh Hóa, Nghệ An, Hà Tĩnh bây giờ). Triệu
Đà sai hai sứ thần coi giữ hai quận này.
7
https://thuviensach.vn

Năm 111 trước Công nguyên, nhà Triệu bị nhà Hán thôn tính.
Nhà Hán chia nước ta làm ba quận: Giao Chỉ (vùng Bắc bộ ngày
nay), Cửu Chân (vùng Thanh Hóa, Nghệ An, Hà Tĩnh, một phần
Ninh Bình ngày nay) và Nhật Nam (vùng Quảng Bình, Quảng
Trị, Thừa Thiên - Huế ngày nay), đặt trị sở ở Giao Chỉ. Năm thứ
8, Vương Mãng cướp ngôi nhà Hán. Năm 25, Lưu Tú đánh bại
Vương Mãng, tái lập nhà Hán.
8
https://thuviensach.vn

Nhà Hán cai trị nước ta rất hà khắc. Chúng đưa người Hán sang
nước ta nắm giữ các chức quan lớn như Thái thú, Quận thừa, Đô
úy thừa... Đứng đầu các huyện vẫn là các Lạc tướng Âu Lạc nhưng
bị hạn chế nhiều quyền hành. Năm 34, nhà Hán cử Tô Định làm
Thái thú quận Giao Chỉ. Tô Định đặt phủ Thái thú tại Luy Lâu
(nay thuộc huyện Thuận Thành, tỉnh Bắc Ninh).

9
https://thuviensach.vn

Tô Định bắt dân ta phải cống nộp nhiều loại sản vật. Người dân
vừa phải đi phu dịch, vừa phải lên rừng xuống biển tìm sản vật
quý. Nhà Hán bắt những người Việt có tài đem về Trung Quốc và
đưa dân Hán di cư sang nước ta.

10
https://thuviensach.vn

Nhà Hán buộc dân ta phải thay đổi phong tục tập quán, cách ăn
mặc, các lễ nghi cưới xin, tang ma... theo phương Bắc khiến người
dân Âu Lạc vô cùng phẫn uất.

11
https://thuviensach.vn

Đứng đầu huyện Mê Linh (nay là
huyện Mê Linh, Hà Nội) là Lạc tướng
thuộc dòng dõi vua Hùng, một lòng yêu
nước thương dân. Vợ ông là Man Thiện
có cùng chí hướng với chồng. Vợ chồng
ông có hai người con gái là Trưng Trắc
và Trưng Nhị. Lớn lên, chứng kiến sự
tàn ác của giặc Hán, hai chị em đã sớm
căm thù quân bạo ngược.

12
https://thuviensach.vn

Huyện Chu Diên(*) - nằm cạnh
Mê Linh - là một huyện lớn. Lạc
tướng Chu Diên là người khẳng
khái. Con trai ông là Thi Sách được
cha truyền cho tấm lòng vì nước vì
dân nên cũng sớm nuôi đánh giặc
cứu nước.
* Nay là vùng đất thuộc các huyện Đan
Phượng, Từ Liêm (ngoại thành Hà Nội).

13
https://thuviensach.vn

14
https://thuviensach.vn

Trong một lần cùng cha sang thăm Mê Linh, Thi Sách
đã đem lòng yêu thương Trưng Trắc. Ngày họ nên vợ nên
chồng, trăm họ đều vui mừng cho hạnh phúc lứa đôi và
hy vọng sự gắn kết của gia đình hai Lạc tướng sẽ là đem
lại những đổi thay cho đất nước.

15
https://thuviensach.vn

Trước khi Hai Bà Trưng dựng cờ dấy nghĩa, ở nước ta đã nổ ra
nhiều cuộc đấu tranh chống lại nhà Hán. Ở vùng đất Đông Triều
(huyện Đông Triều, tỉnh Quảng Ninh ngày nay) có cuộc khởi nghĩa
của chàng Hối. Tuy cha làm quan cho nhà Hán nhưng chàng Hối
đã cùng cậu là Phạm Công Huyền đã chiêu mộ nghĩa sĩ, hoạt động
chống lại quan quân nhà Hán ở suốt một nẻo đất Đông Bắc.

16
https://thuviensach.vn

Ở vùng Kẻ Sải (nay thuộc tỉnh Vĩnh
Phúc) có cuộc khởi nghĩa của Trần Nương.
Bị lính nhà Hán ức hiếp, nàng cùng chồng
là Thiên Bảo chiêu mộ hơn 1000 nghĩa
sĩ, cùng nhau đánh giặc ở vùng trung du.
Nghĩa quân của Trần Nương, Thiên Bảo
đã khiến giặc Hán nhiều phen khốn đốn.

17
https://thuviensach.vn

Ở vùng Đường Lâm (nay thuộc thành phố Sơn Tây, Hà Nội)
có hai chị em Ả Lan và Lê Tuấn rất giỏi võ nghệ. Khi giặc Hán
đến làng thu gom cống vật, cha của Ả Lan chỉ huy dân làng chống
lại và ông bị giặc giết. Năm ấy, Ả Lan mới mười tám tuổi. Làm
lễ tang cho cha xong, nàng cùng em trai kêu gọi dân trong vùng
đứng lên đánh giặc.

18
https://thuviensach.vn

Các cuộc khởi nghĩa tuy còn lẻ tẻ nhưng cũng khiến Tô Định
và bọn quan quân nhà Hán lo lắng. Tô Định phải cho quân đi đánh
dẹp liên miên. Giữa lúc đó, hắn được tin Thi Sách và Trưng Trắc
tổ chức cưới xin.
19
https://thuviensach.vn

Cho rằng việc cưới xin là cơ hội để các lực lượng chống Hán
gặp nhau, Tô Định bèn đưa quân tới bắt Thi Sách đem đi. Vài ngày
sau, Tô Định đem Thi Sách ra hành hình.

20
https://thuviensach.vn

Tin Thi Sách bị Tô Định giết hại khiến dân chúng căm phẫn.
Biết thời cơ đã tới, Trưng Trắc, Trưng Nhị đứng lên kêu gọi dân
chúng đánh giặc cứu nước. Hưởng ứng lời kêu gọi, người dân Mê
Linh tự trang bị vũ khí rồi kéo về dưới cờ nghĩa của Hai Bà.

21
https://thuviensach.vn

Khi biết tin Trưng Trắc dựng cờ dấy nghĩa, chị em Ả Nương,
Ả Nàng ở Yên Mạc (nay thuộc xã Liên Mạc, huyện Mê Linh, Hà
Nội) cùng hơn 1000 nghĩa binh đã kéo đến Mê Linh. Trên đường
đi, gặp bất kỳ đồn trại nào của giặc, đội nghĩa binh cũng quét sạch.
22
https://thuviensach.vn

Về Mê Linh tụ nghĩa còn có những đội nghĩa binh tuy chỉ vài
chục, vài trăm người nhưng đều là những người tinh thông võ nghệ.
Ba mươi thanh niên giỏi võ ở làng Trung Hậu(?) dưới sự chỉ huy
của ba anh em Cả, Hai, Ba đã vượt sông đến Mê Linh.
23
https://thuviensach.vn

Năm mươi nữ binh do Ả Tú, Ả Huyên ở trang Vân Thủy (nay
thuộc huyện Yên Lạc, tỉnh Vĩnh Phúc) làm thủ lĩnh cũng kéo về
gia nhập nghĩa quân. Họ đều là những chiến binh giỏi võ nghệ, có
tài chạy nhanh như gió.

24
https://thuviensach.vn

Về Mê Linh, ai ai cũng mong được Hai Bà thu nhận để có dịp
giết giặc cứu nước. Về sau, nhiều người trở thành tướng tài của
Hai Bà như Lũ Lũy ở trang Văn Lôi (xã Tam Đồng, huyện Mê
Linh, Hà Nội), Nguyễn An ở Cao Xá (xã Cao Xá, huyện Lâm
Thao, tỉnh Phú Thọ)...
25
https://thuviensach.vn

Lời kêu gọi của Hai Bà còn được các quận huyện ở xa hưởng
ứng. Ở phía tây, đội nghĩa quân của Nguyệt Diện ở Tây Cốc, của
Trần Tuấn và Vương Đạo ở Phương Trung (các vùng này thuộc
Đoan Hùng, Phú Thọ) cũng hối hả tiến về Mê Linh cho kịp ngày
hội quân.
26
https://thuviensach.vn

Vùng biển phía đông có bà Lê Chân
ở trấn An Biên (nay là thành phố Hải
Phòng) và bà Bát Nàn - người Phong
Châu (Phú Thọ) lánh nạn về vùng Thái
Bình - theo về dưới cờ nghĩa. Trên
đường về Mê Linh, hai vị nữ tướng
này đã đánh chiếm nhiều đồn trại của
quân Hán, giải phóng một vùng rộng
lớn phía đông Giao Chỉ.

27
https://thuviensach.vn

Ở phía bắc có đội nghĩa quân của bà
Thánh Thiên cùng cậu ruột trấn giữ. Đội
nghĩa quân này đã chiếm cứ vùng đất
Ngọc Lâm (nay thuộc xã Tân Mỹ, huyện
Yên Dũng, tỉnh Bắc Giang) trước khi kéo
về Mê Linh hội quân với Hai Bà.

28
https://thuviensach.vn

Ở phía nam, nghĩa quân của bà Chu Tước ở Miếu Môn (nay
thuộc huyện Chương Mỹ, Hà Nội) phối hợp với nghĩa quân của
bà Trinh Thục ở Ngọ Xá (nay thuộc huyện Mỹ Đức, Hà Nội) nổi
dậy chiếm các lỵ sở, đồn trại quân Hán trong vùng...
29
https://thuviensach.vn

Chưa đầy một năm sau ngày phất cờ nghĩa, đã có tới hơn năm
vạn người tham gia nghĩa quân (dân số quận Giao Chỉ lúc bấy giờ
vào khoảng 740.000 người). Mê Linh là nơi tụ hội của các đạo
nghĩa quân cùng nhau mưu nghiệp lớn.

30
https://thuviensach.vn

Ngày mùng 4 tháng 9(*) năm Canh Tý (năm 40), tại cửa sông
Hát (nay thuộc xã Hát Môn, huyện Phúc Thọ, Hà Nội), Hai Bà
Trưng làm lễ tế cáo trời đất, ra quân giết giặc cứu nước.
* Theo thần tích làng Hát Môn (huyện Phúc Thọ, Hà Nội).

31
https://thuviensach.vn

Sau lễ tế cờ, Hai Bà Trưng dẫn quân thẳng đến huyện lỵ Mê
Linh. Các tướng của Hai Bà cũng dẫn quân tấn công các huyện
lỵ khác.

32
https://thuviensach.vn

Bị tấn công bất ngờ, quân Hán ở Mê Linh lúng túng chống đỡ
rồi chạy trốn. Nghĩa quân làm chủ huyện sở Giao Chỉ. Lấy được
Mê Linh, Hai Bà Trưng kéo quân về thành Luy Lâu.

33
https://thuviensach.vn

Thành Luy Lâu rất kiên cố. Trong thành, giặc dựng nhiều trại
quân, tàu ngựa, kho lương, kho cỏ... Từ ngày được tin Hai Bà dấy
nghĩa, giặc Hán tăng cường canh gác cả trên bộ lẫn dưới sông.

34
https://thuviensach.vn

Trên đường tiến quân về Luy Lâu, nghĩa quân đã chiếm thành
Cổ Loa (nay thuộc xã Cổ Loa, huyện Đông Anh, Hà Nội), đánh
tan lực lượng tiếp ứng cho thành Luy Lâu.
35
https://thuviensach.vn

Từ Cổ Loa, Hai Bà chia quân làm nhiều cánh. Một cánh do
tướng Sa Lương chỉ huy, dùng thuyền nhẹ ngược sông Đuống tiến
vào sông Dâu, bí mật áp sát chân thành Luy Lâu.
36
https://thuviensach.vn

Đội nữ binh của nữ tướng Phùng Thị Chính thì cải trang thành
quân nhà Hán, trà trộn vào trong thành. Đội nghĩa binh này sẽ làm
nội ứng khi quân Hai Bà tấn công thành Luy Lâu.
37
https://thuviensach.vn

Cánh quân của Ả Lã, Nàng Đê vòng
lên phía bắc, mai phục và chặn đánh
giặc khi chúng tháo chạy về nước.
Vùng này có nhiều dãy núi cao, hiểm
trở, rất thuận lợi cho việc phục kích.

38
https://thuviensach.vn

Nghĩa quân của Hai Bà Trưng ngày càng khép chặt vòng vây
quanh thành Luy Lâu. Thái thú Tô Định đã mấy lần sai quân mở
đường máu về Trung Quốc nhưng đều thất bại.

39
https://thuviensach.vn

Khi Tô Định đang hoang mang, sợ hãi thì nghĩa quân công
thành. Các kho lương, kho cỏ ngựa trong thành bất ngờ bốc cháy
khiến quân Hán trở nên nhốn nháo, người ngựa dẫm đạp lên nhau
tìm đường tháo chạy.

40
https://thuviensach.vn

Tô Định vội vã cắt râu, bó tóc, thay đổi y phục rồi trốn khỏi
dinh, lẻn nhanh vào đám loạn quân.
41
https://thuviensach.vn

Giặc Hán chạy ra bến sông Dâu nhưng chiến thuyền đã bị đốt
cháy. Giặc đành nhảy xuống nước, bơi sang bờ bên kia để chạy
về phương bắc. Nước sông chảy xiết, cuốn trôi nhiều xác giặc.

42
https://thuviensach.vn

Đuổi được quân cướp nước,
Hai Bà Trưng vào thành vỗ an
dân chúng, tha đám tàn binh
nhà Hán về nước.
43
https://thuviensach.vn

44
https://thuviensach.vn

Cuộc khởi nghĩa của Hai Bà đã đánh đuổi toàn bộ quan quân
nhà Hán ra khỏi nước ta. Đại Việt sử ký chép rằng: “Trưng Trắc,
Trưng Nhị... hô một tiếng mà các quận Cửu Chân, Nhật Nam, Hợp
Phố và sáu mươi lăm thành ở Lĩnh Ngoại đều hưởng ứng”.

45
https://thuviensach.vn

Chỉ một tháng sau ngày phất cờ dấy nghĩa, Hai Bà Trưng đã
đem lại quyền độc lập, tự chủ cho dân tộc. Nhân dân Âu Lạc suy
tôn Trưng Trắc làm vua. Kinh đô đóng tại Mê Linh.
46
https://thuviensach.vn

Lên ngôi, Trưng vương ra lệnh miễn thuế cho toàn dân trong
hai năm. Lệnh miễn thuế ban ra khiến trăm họ ai cũng vui mừng.

47
https://thuviensach.vn

Sử cũ chép rằng Trưng vương đã điều hành đất nước theo tập
tục có từ thời các vua Hùng. Một số Lạc tướng lại tham gia chính
quyền. Các phong tục của người Việt cổ như ăn ở, cưới xin, tang
ma... được khôi phục. Vai trò của người phụ nữ trong xã hội lại
được xem trọng.

48
https://thuviensach.vn