Mục lục
:

BẤT NGỜ TẠI NHÀ GA
KRECHETOVKA
Aleksandr Isayevich Solzhenitsyn
www.dtv-ebook.com

Lê Vũ Dịch
:
Bất ngờ tại nhà ga Krechetovka ( The Incident at the Krechetovka Station)
là một truyện "bực thầy", được diễn đạt qua ngòi viết của danh sĩ Aleksandr
I. Solzhenitsyn, mô tả và ghi lại những dằn vặt, ray rứt, những băn khoăn
khôn cùng của một người trẻ tuổi đụng đầu phải với những thực tế của chủ
nghĩa cộng sản… Cuộc vật lộn nội tâm thực tế chỉ được ghi lại một cách vô
tư... Bantam Books
"A lô! Đây có phải là nơi gửi hàng đấy không?"
"Ừm!"
"Ai đấy vậy? Dyachikhin phải không?"
"Ừm!"
"Đừng có "ừm" như vậy. Tôi hỏi có phải là Dyachikhin đấy không?"
"Chuyển các toa chở nước từ Đường Bẩy sang Đường Ba, rồi cho đi…
vâng, đây là Dyachikhin".
"Đây là sĩ quan phụ tá vận chuyển, Trung úy Zotov. Có việc gì vậy? Cô
còn cần gì cho chuyến đi Lipetsk, chuyến Sáu Bẩy Mươi… có phải thế
không, Valia?"

"Tám".
"Sáu Bảy Mươi Tám".
"Không có gì chở theo cả".
"Cái gì, không có gì là thế nào?"
"Không có đầu máy. Vamakov đấy hả? Xem bốn toa chở than ấy có phải
trên đường số sáu không? Dồn mấy toa ấy lại luôn nhé".
"Này, không có đầu máy là sao hả? Đứng từ cửa sổ phòng tôi, tôi thấy rõ
ràng sáu cái xếp hàng dài cơ mà".
"Ừ thì là một đoàn".
"Một đoàn là thế nào?"
"Một đoàn đầu máy. Từ nghĩa địa về đấy. Các đầu máy ấy di chuyển đi
nơi khác".
"Đúng, nhưng vẫn còn hai cái đầu máy đang chuyển đường mà!"
"Đồng chí Trung úy! Tôi thấy các đầu máy đang chuyển đường. Có ba cái
cơ!"
"Tôi có viên Trung sĩ hộ tống đứng ngay cạnh tôi đây. Y vừa mới cho tôi
hay có ba đầu máy đang chuyển đường. Để cho tôi một".
"Không thể lấy được đầu máy ấy..."
"Cô nói sao không thể được hả? Cô có biết số hàng ấy quan trọng ra sao
không? Không thể để chậm một phút nào được, cô..."

"Chuyển các toa ấy lên đồi".
"Rồi cô sẽ trì hoãn đến cả ngày trời!"
"Chưa đến cả ngày".
"Thế cô định như thế nào, cả ngày ở nhà dục anh hay ở phòng gửi đồ?
Làm sao chịu nổi bọn con nít la khóc chứ?"
"Hừ, tất cả kẹt lại đây hết. Các đồng chí, tôi đã nói với các đồng chí không
biết bao nhiêu lần rồi mà! Xin các đồng chí vui lòng dọn dẹp cho sạch sẽ đi.
Tôi không thể nào chuyển bất cứ thứ gì của các đồng chí đi được. Ngay đến
cả các đồ tiếp tế của nhà binh cũng chịu, phải đợi!"
"Chuyến tàu ấy chở máu dự trữ gửi đến cho y viện. Cô phải biết như vậy
mới được!"
"Tôi biết hết, Vamakow hả? Nào bây giờ thì tháo ra rồi tới tháp nước. Lấy
mười nhé".
"Này, nếu trong vòng nửa giờ nữa không có chuyến tầu cho tôi, tôi sẽ báo
cáo về cô ngay! Đây không phải là chuyện giỡn, cô sẽ trả lời về vụ này!"
"Trung úy Zotov, giấy nhận đâu đưa tôi. Tôi phải giữ giấy ấy mới được..."
"Tôi giao giấy nhận cho nhân viên gửi hàng nhà binh rồi".
"Nikolad Perovich hả? Valentina Podshebyakina đang nói chuyện đây.
Nầy, ở xưởng chữa đầu tầu có việc gì thế? Cái gì, một đầu tầu SU đã sẵn sàng
xăng nhớt rồi à?"
"Phải, đồng chí Trung sĩ, đồng chí tới toa hộ tống đi, nếu trong bốn mươi
phút... được nếu họ không gửi cho đồng chí trước sáu giờ ba mươi, đến cho
tôi hay ngay".

"Dạ, thưa Trung úy, tôi sẽ báo cáo lên Trung úy. Bây giờ tôi đi được chưa
ạ?"
"Đi đi!"
Viên trưởng đoàn hộ tống nhanh nhẩu quay gót, bàn tay rời khỏi vành mũ,
chân bước đi.
Trung uy Zotov sửa ngay ngắn lại cặp kính mát, nó làm Trung úy vẻ mặt
không khắc khổ bỗng thoáng vẻ khắc khổ, Trung úy nhìn ra cô
Podshebykina, nhân viên gửi hàng nhà binh, một cô gái mặc bộ quần áo hỏa
xa, mái tóc cô dầy, nâu, lọn ngắn xõa xuống trước trán. Cô đang nói chuyện
qua ống điện thoại kiểu cổ lỗ sĩ. Trung úy đi qua căn phòng nhỏ bé của cô,
rồi vào phòng riêng của ông, phòng của ông cũng nhỏ, xa hơn phòng ông còn
có phòng khác nữa.
Căn phòng của cơ quan chuyển vận quân đội là một căn phòng từng dưới
cùng, ở góc tòa nhà. Ngay phía trên góc tòa nhà, ống máng lớn phun nước đã
bị hư. Một dòng nước lớn phun vào bức vách ở bên ngoài, nghe như từng cơn
gió giật thổi vào khung cửa sổ phía trái và góc sân bay, thổi vào hành lang
hẹp đằng trước khung cửa sổ bên phải. Tháng Mười sương nhạt, buổi sáng cả
nhà ga sương giá phủ trắng, nhưng mấy ngày mới đây thời tiết lại chuyển
sang ẩm thấp, và từ hôm qua mưa lạnh đổ xuống liên miên chẳng ngớt, khiến
ta phải lấy làm lạ không hiểu nước ở đâu mà có thể đổ xuống nhiều đến như
vậy được.
Nhưng trời mưa, lại cho nơi này có trật tự. Mưa khiến cho thiên hạ hết cả
chen lấn xô đẩy nhau một cách vô nghĩa, khiến cho đám thường dân hết cả
lang thang không ngừng trên các sân thượng hay trên các đường rầy làm cho
cả nhà ga không còn vẻ gì là trật tự nữa. Tất cả những con người ấy đều đã
tìm chỗ trú mưa; không còn ai lê bước trên cả bốn lối đi giữa các đường rầy

dưới những toa tầu, hay trèo lên các bực nữa; dân địa phương không còn đến
với những thúng khoai và lúc nhúc trong các toa chở súc vật như thể đây là
một cái chợ hàng rong, những người áo ngoài, áo trong, những thứ đồ len, tất
cả vắt trên vai và trên hai cánh tay giơ ra để rao hàng của họ. Cái lối buôn
bán này làm cho Trung úy Zotov bối rối không cùng: buôn bán như vậy là
không được phép, nhưng cũng lại chẳng làm thế nào cấm họ được, bởi vì các
người di cư đều không được cấp phát gì cả.
Mưa chỉ không xua đuổi được những người có công việc. Bên ngoài cửa
sổ, Trung úy Zotov có thể nhìn thấy người lính gác đứng ở sân ga gần các
kiện hàng phủ vải dầu. Nước mưa chẩy vào người anh lính, nhưng anh ta vẫn
đứng đấy chẳng buồn rũ nước đi. Trên đường số 3 đầu tầu đang nối toa kéo
các toa chở nước, người bẻ ghi khoác áo tơi mưa vải dầu đầu đội mũ quả dưa
sụp xuống, tay gã cầm cờ phất phất ra hiệu. Rồi đến lượt bộ mặt xủn xoẳn u
tối của người gác thắng đi dọc đoàn tầu trên đường số 2, vừa đi vừa cúi
xuống xem xét dưới gầm mỗi toa tầu. Ngoài ra không còn gì ngoài mưa xiên
xiên, ray rứt. Trong cái lạnh, gió dai dẳng xiết xuống nóc và vách các toa chở
hàng hóa, thổi thẳng vào các đầu máy, rít lên và xoắn vặn các lớp sắt bọc
ngoài bị rách xoạc của nhiều toa tầu (các toa tầu này bị hư hại nhiều chỗ vì
một cuộc tấn công của máy bay, nhưng bộ phận máy móc không bị hỏng nên
bây giờ các toa này được kéo ra dùng), gió trút xuống bốn khẩu đại bác
không có đồ che đậy đứng trơ trơ trên sân ga, và hòa vào với cái tối đang phủ
xuống, để kéo thành một lớp màn xám phía trên đĩa điện báo màu xanh, và
trên những tàn lửa thỉnh thoảng vọt lên từ ống khói lò ở các toa chở súc vật
đầy người. Sân ga số 1 tráng nhựa đã ngập nước sủi bong bóng, nước đọng
chưa kịp rút đi; nước làm cho các đường rầy loáng loáng trong bóng tối; và
những vũng dầu không thấm đi được rung rinh trong bóng tối mầu nâu của
bờ thiết lộ.
Cả vùng không một âm thanh, trừ những đợt rung nhẹ của mặt đất và
tiếng kèn như thiếu hơi của người bẻ ghi, vì còi tầu đã bị cấm kéo từ lúc

chiến tranh bùng nổ.
Chỉ có tiếng nước mưa rít trong ống mái bể.
Ở chỗ cửa sổ bên kia, trên con đường chạy dọc bức tường nhà kho, có một
cây sồi non. Cái cây bị gió xoắn vặn, sũng nước, và những chiếc lá thẫm mầu
cuối cùng bây giờ cũng bị gió bứt đi nốt.
Không còn thì giờ để đứng và nhìn mãi như vậy, Trung úy đã hạ cuộn
giấy che bớt ánh sáng xuống hướng ánh đèn cho đúng chỗ rồi ngồi xuống làm
việc. Trước khi ông rời bàn giấy vào hồi 9 giờ đêm, ông đã làm việc đầy đủ
lắm rồi.
Nhưng thay vì hạ chao đèn che bớt ánh sáng ông lại bỏ mũ, mũ ông là mũ
sĩ quan có lưỡi trai màu xanh, ông có thời quen cứ đội nguyên mũ ngồi làm
việc tại bàn giấy. Ông bỏ kính đeo mắt ra và đứng đấy chậm chậm giơ tay dụi
mắt, cặp mắt ông đã mệt mỏi với công việc chép những con số mật mã hàng
hóa vận chuyển từ một bản danh sách quay ronéo sang một bản giấy khác.
Không, không phải là mệt mỏi, mà là một thứ buồn bã dai dẳng nó chậm
chậm dâng lên từ cái ánh sáng nhá nhem ốm yếu nầy rồi nó bám vào người
ông.
Mối buồn ray rứt cũng không phải ông buồn vì vợ ông lúc này một mình ở
lại tận Belorussia hiện nằm trong tay quân Đức; vợ đang có thai. Mối buồn
của ông cũng không phải là vì những nhớ tiếc về dĩ vãng bởi vì ông chẳng có
dĩ vãng nào để mà luyến tiếc. Mối buồn cũng không phải vì ông tiêu tan tài
sản, vì chẳng bao giờ ông có tài sản gì, và cũng chẳng bao giờ ông mơ ước có
tài sản.
Nỗi chán chường của Zotov chẳng cần gào to lên cho bớt trĩu nặng trong
lòng chính là vì chiến tranh mà ra, khó lòng thoát ra được dòng lôi cuốn của
chiến tranh. Thật không thể nào hiểu rõ được tuyến đầu chiến trận ở đâu qua

các bản thông cáo của Xô Viết do cơ quan Thông tin phổ biến, và cũng hoàn
toàn không rõ Khaslov và Kaluga ai là người soạn ra các bản thông cáo ấy.
Nhưng đám người hỏa xa thì lại biết rất chắc là các chuyến tầu không còn đi
quá Uzlovaya trên đường Tula nữa, và quá Yelets thì các chuyến tầu cũng
lắm là tới Verkhovye mà thôi. Máy bay oanh tạc lúc hiện ra ở đây, có lúc lại
ở chỗ khác, và vài quả bom dội xuống đường Ryazan - Voronezh, làm cho
nhà ga Krechetovka cũng bị vạ lây. Chừng mười ngày trước đây, có hai tên
người Đức cuồng điên cưỡi mô tô chạy lạc tới đây, hai tên xả súng máy bắn
xối xả vào ga Krechetovka. Một tên bị hạ, tên còn lại bỏ chạy, nhưng vụ súng
nổ này đã làm cho nhà ga bị thiệt hại nặng, và ông sĩ quan trách nhiệm về đội
phá hoại lúc ấy đang đứng bên cạnh định chuẩn bị lánh đi nơi khác, đã làm
nổ khối thuốc TNT đặt sẵn từ trước, phá tung cả tháp nước. Vì thế mà bây
giờ họ phải gọi đến chuyến tầu sửa chữa, họ sửa chữa mất ba hôm rồi.
Thật ra, việc chẳng xảy ra ở Krechetovka, nhưng tại sao chiến tranh lại
xảy ra thì đã xảy ra rồi. Trên toàn cõi Âu châu chẳng hề có cách mạng bùng
ra, như điều người ta suy đoán giả thiết. Và chẳng phải chỉ có những người
lính Xô Viết là không xông vào cuộc để ủng hộ cho những đám quần chúng
nổi dậy với cái giá rẻ là vài mạng sống chống lại tất cả các kẻ xâm lăng hợp
một, thay vì thế thì chiến tranh lại đổ xuống đầu chính chúng ta! Liệu chiến
tranh sẽ kéo dài bao lâu? Và, dù khi làm việc ngay ban ngày hoặc khi đêm
xuống lúc trở lại văn phòng, Zotov lúc nào cũng suy nghĩ:"Chiến tranh sẽ kéo
dài bao lâu?" Và khi rời bàn giấy, về ngủ ở nhà trọ, chàng vẫn bật dậy vào
hồi 6 giờ sáng, lúc ấy trong đầu óc tràn đầy hy vọng là cuối cùng sẽ được
nghe bản thông cáo chiến thắng ấy. Nhưng từ cái ống phóng thanh màu đen
ấy vẫn chỉ đổ ra những lời y như cũ về những gì đang xảy ra "ở vùng lân cận
của" Vyazma và Volokolamsk, chàng lạ lùng thấy như có chiếc kìm lớn vươn
ra chực kẹp lấy tim chàng, "Nếu Mạc Tư Khoa mà cũng đầu hàng nốt thì
sao?" Dĩ nhiên không phải là chàng sẽ chỉ không bao giờ hỏi lớn cái câu hỏi
ấy lên (vì như thế nguy hiểm lắm), mà chàng còn thấy sợ hỏi đến câu hỏi ấy
ngay trong tâm tư mình nữa, tâm tư chàng lúc nào cũng nghĩ tới câu hỏi ấy

trong lúc cố làm việc cho thật vất vả để khỏi nghĩ đến nó.
Tuy thế, câu hỏi ám ảnh ấy cũng chưa phải là câu hỏi chót. Sự đầu hàng
của Mạc Tư Khoa vẫn chưa phải là chỗ hết của chiến tranh. Mạc Tư Khoa đã
thất thủ vào tay Nã Phá Luân. Chàng lại thấy lo lắng bồn chồn về việc khác
nữa: sau đây thì sao? Nếu địch tràn tới tận vùng Ural thì sao? Trung úy
Vassily Zotov cảm thấy chỉ nghĩ thôi, chỉ cho phép mình nghĩ thoáng đến ý
nghĩ như vậy trong đầu thôi, cũng đã là có tội rồi. Nghĩ như vậy là bất kính,
là báng bố, là xúc phạm đến đấng Cha và Tôn sư hằng hữu ở khắp nơi, người
thầy trước hết thấy mọi việc, và người bao giờ cũng có ngay mọi biện pháp
cần thiết để đẩy lui sự tai biến hoạn nạn.
Nhưng các viên chức hỏa xa từ Mạc Tư Khoa tới, và những ai từng ở Mạc
Tư Khoa hồi giữa tháng Mười đều kể lại những điều khó lòng tin được về
tình cảnh mạnh ai nấy chạy của ngành quản trị kỹ nghệ, sự cướp bóc các
ngân hàng, các cửa tiệm và cực hình âm thầm ray rứt trong tim Trung úy
Zotov.
Cách đây chưa lâu, khi trên đường tới đây Zotov có dừng lại đôi ngày ở
trại huấn luyện các sĩ quan trừ bị. Một chiều, họ đưa tới đây một tay ngâm
thơ tài tử, và trong chiều hôm ấy một Trung úy gầy gò, mặt xanh xao, tóc rối
bù đã đứng ra ngâm ít câu thơ của anh ta, những câu thơ trước đấy chưa hề
được ai duyệt lại và chấp thuận trước. Hồi ấy, Zotov chẳng bao giờ nghĩ rằng
chàng nhớ đến những người ấy, nhưng sau này những nét mặt ấy lại hiện ra ở
vài nơi. Còn bây giờ, thì dù đang khi chàng bước đi ở Krechetovka hay trên
xe lửa đang chạy về nha Chuyển vận quân đội Trung ương, hay đang lúc
chàng lái xe tới một ngôi làng Xô Viết là nơi chàng được trao cho trách
nhiệm huấn luyện bọn con nít và các cựu chiến binh, Zotov lúc nào cũng lẩm
nhẩm lại những câu thơ chàng tưởng do chính chàng đặt ra:
Quê hương ta ngút lửa, thị thành ta ngập khói, Tim ta một ám ảnh – cực
hình, cực hình – Ôi đến bao giờ mới hết cảnh nghẹt thở này. Giặc vẫn tiến

tới, chẳng chùn bước?
Và:
Nếu những gì Lenin từng xây dựng được quanh ta sụp đổ cả, cuộc sống sẽ
khởi đầu ở đâu?
Khi chiến tranh bùng nổ, chính Zotov cũng chẳng quan tâm gì đến phần
còn lại trong một bài thơ. Nếu cuộc sống vô nghĩa của chàng chẳng có ý
nghĩa gì cả, thì nó lại có thể sẽ là hữu ích cho cách mạng. Nhưng mặc dầu với
những lời cầu xin được ra tiền tuyến của chàng, chàng vẫn bị dính liền vào
với cơ quan chuyển vận thiết lộ này.
Tìm cách sống cho riêng mình, quả thật chẳng có ý vị gì cả. Ngay cả đến
trường hợp chàng cần phải sống cho vợ chàng, cho đứa con sẽ ra đời của
chàng, cũng chẳng có gỉ đáng gọi là tuyệt đối cần thiết cả. Còn nếu như quân
Đức từ các ngả tràn đến Hồ Baikal, và nếu Zotov vì sự huyền nhiệm nào đấy
mà còn sống sót, thì chàng sẽ vượt đường bộ mà tới tận Kyakhta, rồi từ đấy
vượt biên giới trốn sang Hoa lục, hay sang Ấn Độ, hay vượt đại dương nhưng
là phải nhằm mục đích duy nhất là tìm đến một đơn vị chiến đấu nào đấy rồi
trở về đất Nga, trở về Âu châu với vũ khí trong tay mới được.
Bây giờ thì chàng đứng trong bóng tối, mưa vẫn đỗ, gió vẫn rì rào xô đẩy
ở bên ngoài khung cửa sổ, chàng ngâm đi ngâm lại mãi bài thơ.
Bóng đêm trong phòng đã dầy đặc, cánh cửa rực đỏ màu nâu hạt dẻ của lò
lửa trông càng rõ hơn nữa, và tia sáng đèn vàng vọt lọt qua khung kính ngang
phía trên khung cửa ra vào mà sang phòng bên cạnh, trong căn phòng ấy nhân
viên giữ việc gửi hàng hóa nhà binh bằng đường hỏa xa cũng đã bật đèn cho
sáng.
Nhân viên gửi hàng quân đội, tên là Valentia (Valia) Podshebyakina thật

ra không trực tiếp phụ thuộc vào viên phụ tá sĩ quan chuyển vận nhà binh
thực thụ, nhưng nàng không thể thực hiện các công việc của mình mà lại
không phải qua tay ông sĩ quan ấy, bởi vì hoặc là nàng không biết tính chất
của hàng gửi đi, hoặc không biết là gửi tới đâu, nàng chỉ biết có những con số
các toa tầu chở các hàng ấy. Các con số ấy do bà Aunt Frosya chuyển đến
cho nàng, bà là một bà già có công việc là ghi lại các kiện hàng. Có người
vừa đi vào phòng bà, gió hút mạnh vào chân bà.
Bà thốt tiếng than:
"Hừ, trời mưa, rõ thật sũng những nước là nước! Mưa ác dữ, lắm nước
quá! Mưa này còn lâu!"
Valia Podshebyakina bảo:
"Này bà, mưa thì mưa chứ các số toa chuyển tầu Bẩy Sáu Mười Lăm vẫn
phải ghi đầy đủ cả đấy!"
"Được rồi, chị ghi mà. Cho chị cái đèn để xem cho rõ số nào em!"
Cánh cửa ra vào giữa hai căn phòng mỏng manh lắm, lại thêm cánh cửa
không khép kín, cho nên Zotov có thể nghe rõ mồn một hai người nói chuyện
với nhau.
Bà Aunt Frosya bảo:
"May quá, chị có mang theo ít hòn than, bây giờ thì không sợ gì cả nữa,
chị sẽ giữ cho các mầm khoai sống được. Em có biết mụ Dasha Malentyeva
không – mụ ấy cũng còn chưa bới khoai của mụ ấy đấy. Bây giờ mụ mới lặn
lội trong bùn để bới khoai!"
"Rồi chị thấy, thế nào sương giá cũng xuống sớm mà xem. Trời càng ngày
càng lạnh hơn mãi".

"Năm nay trời lạnh sớm. Lạnh sớm như vậy là cần lắm cho ta đấy – thứ
chiến tranh này, và một mùa đông lạnh sớm mở đầu… Còn em, em bới được
bao nhiêu khoai?"
Zotov thở dài và với tay buông tầm sáo che ánh sáng trên cửa sổ xuống,
chàng thật nhẹ tay, thận trọng đẩy tầm sáo cho sát vào cánh cửa, không gây
tiếng động nào.
Đấy là một điều chàng không hiểu được – nó làm chàng buồn lòng, có khi
còn làm cho chàng cảm thấy cô độc nữa. Tất cả những con người bận rộn
chung quanh chàng xem ra có vẻ nghe các bản thông cáo với một nỗi buồn
thê thiết đúng y như chàng rồi lắng lặng rời xa các ống loa khuyếch thanh
trong lòng cũng trĩu nặng nỗi niềm đau đớn như chàng, không nói ra được.
Nhưng Zotov nhận thấy có điều khác lạ là: những người ở chung quanh
chàng đây, dường như nhờ ở một điều gì đó mà sống được, chứ không phải
sống vì những tin tức từ mặt trận gửi về, họ bới khoai, vắt sữa bò, xả gỗ, sơn
cửa… Và họ nói chuyện với nhau về những công việc ấy dường như còn hệ
trọng đối với họ nhiều hơn là các tin tức từ mặt trận gửi về.
Đúng là con mụ già ngu ngốc! Thì ra mụ giấu giếm được vài hòn than,
cho nên bây giờ chẳng sợ gì cả nữa. Chắc mụ cũng chẳng thèm sợ cả những
xe tăng của tướng Đức Guderian?
Gió vật vã cái cây ở cạnh nhà kho rập cánh cửa sổ đằng trước nghe rầm
rầm chói tai.
Zotov hạ hết tầm sáo che ánh sáng xuống, rồi vặn đèn. Căn phòng sạch sẽ
không rộng không hẹp trở nên dễ chịu thoải mái, có vẻ yên ổn, và tâm tư của
chàng trở lại vui tươi.
Ngay dưới ngọn đèn, là bàn giấy của viên sĩ quan, đằng sau cái bàn là lò
than, kệ đựng giấy tờ: gần cửa sổ là một trong những chiếc ghế tràng kỷ kiểu

cổ bằng gỗ sồi, có lưng tựa khắc sơ sài hình ảnh một đường hỏa xa. Cũng có
đêm Zotov ngủ trên chiếc ghế trường kỷ ấy, dù rằng chàng lúc nào cũng rất
bận rộn. Trong phòng còn có thêm hai chiếc ghế đẩu. Giữa hai khung cửa sổ
là bức chân dung Kaganovich vẽ mẫu, Kaganovich mặc bộ đồng phục công
nhân hỏa xa. Một tấm bản đồ thiết lộ cũng thường treo ở đấy, nhưng ông đại
úy sĩ quan trưởng về vận chuyển quân sự của nhà ga đã ra lệnh bỏ tấm bản đồ
ấy đi rồi vì lẽ: tất cả mọi thứ người vào trong phòng này, và nếu trong số ấy
lại có kẻ thù trà trộn vào, thì khi nhìn tấm bản đồ ấy tất kẻ thù biết được ngay
đường xe lửa này chạy về đâu, đường kia đi chỗ nào.
Trong căn phòng bên cạnh, tiếng mụ Aunt Frosya khoe khoang phách lác:
"Chị phải tích trữ mới có đấy. Chị phải mậu dịch năm chiếc chả khoai mới
đổi được đôi bít tất (vớ) lụa ấy đấy. Từ giờ cho đến lúc hết chiến tranh, có lẽ
sẽ không còn có bít tất nữa đâu. Này em, em phải mau lên mới được, đừng để
phí thì giờ. Em hãy về xin má làm cho mấy cái chả khoai đi rồi mau mau
chạy ra chỗ mấy toa tầu chở súc vật ấy, ở mấy cái toa ấy người ta ngồi thiếu
gì. Họ sẽ vồ mấy cái chả của em ngay. Ngày nọ, mụ Grunda kiếm được một
áo ngủ đàn bà lạ lùng lắm, chiếc áo có những chỗ hở ở các "nơi ấy", cứ trông
thấy cũng đủ buồn cười vỡ bụng ra rồi! Con mụ đem về nhà mặc thử, thôi thì
chẳng còn thiếu mụ nào trong lối xóm lại chẳng đổ xô đến xem, rồi cả bọn
cười lăn cười bò ra… Em cũng có thể kiếm được xà phòng của họ rẻ hơn các
nơi khác nhiều lắm, em phải nhớ rằng mấy ngày nay khan hiếm xà phòng lắm
đấy. Mua ngoài không có đâu. Em phải bảo má em ngay mới được. Đừng có
để lỡ mất cơ hội quý báu này nhé".
"Chị Aunt Frosya, em không biết! Em không biết…"
"Cái gì, bộ cô không thèm bít tất đấy chứ?"
"Em thèm lắm chứ, thèm ghê lắm, nhưng em thấy kiếm chác ở những
người di cư tỵ nạn như vậy, có điều không phải, không tốt…"

"Bọn họ là dân di cư tỵ nạn hả? Họ đúng là những người ngay thẳng có
những thứ đó. Họ mang theo nào là áo dài, áo ngắn, áo bộ, nào là xà phòng,
trông họ chẳng khác nào như họ dự hội chợ triển lãm ấy. Cô sẽ thấy bọn họ
có vài người mặt mày phì nộn béo tốt. Có người lại chỉ ưa thịt gà rán, không
có gà rán là họ không chịu đổi chác gì cả! Người ta còn bảo chị rằng đám
người ấy có người tiền nhiều vô số kể, cuộn lại thành từng cuộn nhét đầy
trong các va li, các rương ấy, như thể bọn họ cướp được tiền của nhà băng
ấy! Nhưng mình cần gì tiền, tiền ấy họ cứ việc giữ lấy".
"Thì mình cho họ ở trọ…"
"Bọn họ không phải là ai cũng giống nhau đâu. Họ chẳng mang theo thứ
gì trên lưng cả, họ bị tan cơ nghiệp. Họ là người ở Kiew, lúc ra đi họ như thế
nào, thì họ đến đây cũng vẫn đúng y như thế. Chị lấy làm lạ, không hiểu họ
làm cách nào mà nhiều tiền như vậy được. Con mụ Paulina làm ở nhà giây
thép ấy, mụ cũng có tiền, nhưng mụ sống ra sao thì ai việc gì phải lo lắng đến
nào? Chị có hôm mở cửa hầm rượu nhà chị ra cho mẹ của mụ ấy xem, rồi chị
bảo: "Đấy, các bà cứ tự tiện sẵn khoai đấy, sẵn dưa bắp cải đấy, cứ việc ăn,
tôi không muốn lấy tiền phòng gì cả". Đấy em xem, Valia, chị lúc nào cũng
vui vẻ giúp đỡ người nghèo lắm chứ, còn đối người giàu thì chị không
thương xót gì cả!"
Trên bàn giấy của Zotov có hai cái máy điện thoại – một cái loại cổ lỗ sĩ,
chiếc máy có một cái hộp màu vàng trên hộp có cái tay xách, nhân viên giữ
việc gửi hàng quân đội cũng có một cái máy điện thoại dùng cho đường hỏa
xa đúng y như vậy: cái máy thứ hai, là máy điện thoại của người báo hiệu có
đường dây gắn thẳng vào phòng làm việc của ông quan ba và phòng gác của
nhà kho ga xe lửa. Các binh lính gác các nhà kho là lực lượng quân sự duy
nhất do cơ quan vận chuyển quân sự sử dụng, đám binh lính ấy cũng là
những người có nhiệm vụ đốt lò sưởi ở đây, lau các phòng cho sạch, và canh
gác cả khu này. Vì thế, bên cạnh chiếc lò là một chiếc sọt đựng những hòn

than thật to để dành.
Chuông điện thoại đường hỏa xa reo vang. Lúc ấy, Zotov đã qua cơn buồn
chán. Chàng bước nhanh lại chỗ điện thoại, một tay nhấc ống nghe lên, một
tay hất chiếc mũ lên rồi chõ vào ống nói trả lời người ở đầu dây đằng kia. Khi
điện thoại từ xa gọi đến, thường bao giờ chàng cũng phải gào to lên, vì đường
liên lạc không được tốt, hay bị hư.
Đây là từ ga Bogoyavlenskaya gọi tới để hỏi xem chàng đã nhận được các
chỉ thị nào và chưa nhận được những chỉ thị nào. Các chỉ thị này là những
huấn thị mật mã thường dành riêng cho mỗi chuyến tầu, do cơ quan chuyển
vận quân đội tại nhà ga trên gửi tới cho biết những chuyến tầu nào rẽ tới và sẽ
đi về đâu, các chỉ thị mật mã nầy được đánh đi bằng điện tín. Mới chỉ một giờ
trước đây thôi, Zotov đã trao một số các chỉ thị như vậy cho cô điện tín viên,
và cô ta trao lại cho chàng một số các chỉ thị khác. Chàng vội vã cho lựa chọn
các hàng hóa phải được thu góp chung lại để sẽ gửi đi tới nhà nào sẽ nhận các
hàng hóa ấy, chỉ thị cho nhân viên chuyển hàng quân đội biết các toa tầu nào
phải nối với đoàn tầu, rồi thảo và gửi các chỉ thị mới đi kèm.
Vừa mắc ống nói lại máy điện thoại xong, là Zotov vội vã ngồi xuống
ghế, cúi gập mình trên mặt bàn y như người cận thị đọc giấy tờ, chàng bắt
đầu cặm cụi viết các chỉ thị.
Cuộc nói chuyện của hai người đàn bà trong căn phòng bên cạnh, làm
chàng khó chịu đôi chút. Có tiếng một người đàn ông vào căn phòng, đôi giầy
y dậm trên mặt sàn, và có tiếng y buông mạnh chiếc túi da trong đựng các đồ
dùng bằng kim khí xuống sàn. Mụ Aunt Frosya hỏi người đàn ông xem có
phải tầu thay đổi chuyến đi không. Người đàn ông lẩm bẩm điều gì, rồi tiếng
gã ngồi xuống.
(Thật ra, nước trong ống máng bị bể không phun ra mạnh đến nỗi phát lên
tiếng rít lớn như khi nó xối vào bức vách, nhưng gió thì thổi càng mạnh thêm

và càng rập mạnh vào cánh cửa sổ).
Valia bật hỏi:
"Này ông già, ông nói sao?"
Lão già giọng ồm ồm đáp:
"Trời lạnh thêm nữa".
Mụ Aunt Frosya hỏi lão già:
"Này Nikitich, ông nghe đúng đấy chứ!"
Lão già đáp:
"Nghe đúng chứ, đúng như tiếng nện chít chát trong tai tôi đây này!"
"Thế nhưng lúc ấy ông xét lại các toa ra sao, sau khi ông đánh họ ấy?"
"Không có đánh gì cả".
"Valia, cô không biết ông này rồi. Ông già này từ Krechetovka tới đây
đấy, ông ta tên là Nikitich. Tất cả các người làm nghề thợ sửa đều học nghề
của ông này cả đấy. Lúc chiến tranh bùng nổ, thì ông ta đã nghỉ làm nghề
được cả mười năm rồi. Bây giờ thì ông ta lại mò ra, cô thấy đấy".
Và mụ Aunt Frosya lại lạch cạch va chạm vào thứ gì. Cuộc nói chuyện
này lại bắt đầu làm cho Zotov thấy khó chịu trong đầu, chàng đã định đứng
dậy đuổi lão già đi, nhưng chàng lại vểnh tai lên mà nghe ba người đang nói
chuyện vụ rắc rối ngày hôm qua về chuyến tầu chở người ta mà lại có lính an
ninh đi theo vây quanh.
Zotov được nghe một ông bạn đồng nghiệp của chàng kể cho biết vụ này,

người bạn cũng là sĩ quan phụ tá chuyển vận như chàng, lúc xảy ra vụ rắc rối
thì người bạn chàng đang bận việc. Lúc Zotov đến giúp người bạn công việc
thì anh ta kể cho chàng nghe về việc ấy. Người bạn chàng đích thân phải lo
vụ ấy, bởi vì ga Krechetovka không có một quân cảnh riêng. Sáng hôm qua
cùng một lúc có hai chuyến xe lửa cùng về tới ga. Một chuyến có ba mươi toa
chở súc vật, các toa ấy đầy những người từ Shchigry đến Otrozhka với một
toán hộ tống chỉ có năm nhân viên sở mật vụ NKVD, năm người này dĩ nhiên
là không thể nào canh gác được hết ba mươi toa tầu lèn đầy những người
đáng sợ. Chuyến tầu kia thì từ Rtishchev đến, chuyến tầu này chở toàn bột
mì. Bột ngọt phần chở trên các toa kín, một phần chất trên các toa trống trải.
Đám người bị tập trung thấy chuyến xe lửa chở bột đậu ngay cạnh họ, thế là
họ tấn công các toa chở bột trống trải. Họ xông lên các toa tầu, dùng dao díp
rạch tung các bao bột mà cướp. Bọn người cởi áo ra làm bao mà đựng bột.
Chuyến tầu chở bột chỉ có hai người lính canh, một người đứng ở đầu tầu,
thật ra chẳng lớn gì hơn một thằng con nít, y có hô lên mấy lần để cản đám
người không cho cướp bột. Nhưng chẳng ai thèm để vào tai những lời hô của
chú lính ấy, năm người lính mật vụ NKVD cũng mặc kệ chẳng giúp gì cho
người lính tầu chở bột. Thế là chú lính nổ súng. Phát súng duy nhất của gã
bắn trúng đầu một người đàn ông, người đàn ông ngã ngay trên toa tầu.
Zotov vẫn lắng tai nghe, nghe nữa. Câu chuyện họ nói với nhau không
đúng hẳn. Họ không hiểu. Chàng không thể ngồi yên được, phải sang giảng
cho họ nghe mới được. Chàng đẩy cửa và đứng ngay ở ngưỡng cửa, chàng
giương cặp mắt kính tròn lên mà nhìn ba người.
Cô Valia thân hình mảnh dẻ lúc ấy đang ngồi tại bàn, phía bên phải chàng
trước mặt họ là những tờ giấy kẻ dòng và chia từng phần có những ô vuông
tô màu.
Trên chiến tràng kỷ phía dưới cửa sổ, cửa sổ che bằng giấy chắn ánh sáng
mầu xanh thẫm, mụ Aunt Frosya ngồi, mụ là người đàn bà trọng tuổi, vóc

người to lớn vững chắc có vẻ uy quyền, khuôn mặt như mặt đàn ông, ta
thường thấy nơi những người đàn bà Nga giỏi cả việc trong nhà lẫn việc tại
sở làm. Chiếc áo tơi mưa bằng vải dầu mầu xám xanh, sũng nước nhăn nhúm
của mụ Aunt mặc mỗi khi làm việc lúc trời mưa, treo ở trên vách, mụ ngồi ở
chỗ cái áo, đôi giầy cao cổ cũng sũng nước, đầu mụ vẫn đội chiếc mũ rộng
vành mầu đen lỗ chỗ rách, mụ đang loay hoay vặn lại tim chiếc đèn dầu hình
vuông xách tay.
Trên cánh cửa ra vào, có mảnh giấy mầu hồng in câu khẩu hiệu: "Cẩn
thận bệnh chấy rận!" Khẩu hiệu này dán ở khắp nơi tại nhà ga Grechetovka.
Mảnh giấy in khẩu hiệu mầu hồng tựa như mầu da người bệnh chấy rận, hay
như những mảnh kim loại rách nát cháy đỏ ở các toa tầu sau trận tấn công của
máy bay.
Lão già thì ngồi bệt xuống sàn, ngay cạnh chỗ cửa ra vào, vì thế ông sĩ
quan không bị vướng lối đi. Lão ngồi tựa lưng vào tường, cách chiếc lò một
chút. Bên cạnh lão là chiếc túi da cũ kỹ, trong có các đồ dùng bằng sắt nặng
nề, chiếc túi lão quăng một chỗ không làm bít lối đi, bên cạnh chiếc túi đồ
dùng, là đôi bàn tay làm việc be bét dầu máy. Lão già từ lúc mới vào ngồi
xuống sàn như thế nào, thì cho đến lúc này lão vẫn ngồi yên như vậy, lão
chẳng thèm rũ nước trên người mà cũng chẳng cởi bỏ áo khoác ngoài, nước
mưa trên người lão chảy từ đôi giầy và chiếc áo tơi mưa xuống đọng thành
vũng ở trên sàn. Giữa hai đầu gối nửa gập lại của hai chân gã cũng có một
ngọn đèn lù mù y như cây đèn của mụ Aunt Frosya. Lão già khoác áo tơi
mưa, bên trong là chiếc áo lót mầu đen, cáu đất bẩn thỉu, quanh bụng lão là
chiếc thắt lưng nâu cũng cáu bẩn. Chiếc mũ áo tơi mưa hất ngược lại sau
lưng, đầu tóc gã bù xù đội một chiếc mũ phu hỏa xa cũ. Cái lưỡi trai ở chiếc
mũ làm cho vùng mắt lão tối lại, và ánh đèn tù mù chỉ đủ xoi rõ chiếc mũi đỏ
to tướng và cặp môi dầy. Lão cắn giữa cặp môi một điếu thuốc lá vấn bằng
giấy báo, khói từ trong mồm lão tuôn ra cuồn cuộn. Hàng ria mép lão còn vài
sợi mầu đen chen lẫn những sợi mầu xám lởm chởm.

Valia vừa gõ gõ đầu bút chì xuống mặt bàn vừa nói:
"Nếu không bắn thì người lính còn biết làm thế nào khác được? Anh ta lúc
ấy đang gác, đang ở chỗ gác của mình mà?"
Lão già gạt một cục tàn thuốc lá đỏ hồng thật to xuống sàn, cà cà vào nắp
chiếc đèn, lão đáp:
"Thì đúng thế! Đúng chứ có sai đâu. Mọi người ai cũng muốn được ăn cả
mà!"
Cô gái cau mày:
"Lão nói như vậy là thế nào? Ai là mọi người nào?"
Lão già vừa làm hiệu vừa đáp:
"Phải, cả hai đứa chúng ta cũng vậy".
"Này lão, lão nói thế là lẫn lộn cả rồi! Lão không muốn nói là những
người ấy đói chứ gì? Họ được nhà nước cấp khẩu phần mà. Lão tất hiểu rõ là
nhà nước chở họ đi như vậy không phải là không cấp khẩu phần ăn cho họ!"
Lão già đáp:
"Đúng!"
Lại thêm một cục tàn thuốc đỏ lửa nữa rụng xuống, lần này tàn thuốc rơi
xuống đầu gối và quần lão.
Mụ Aunt Frosya kêu lên:
"Ấy kia, cẩn thận không bỏng bây giờ!"

Lão già lặng lẽ nhìn tàn thuốc cháy đỏ tàn đi, áo quần đen bẩn, ẩm ướt của
lão, lão thản nhiên không buồn phủi đi, khi tàn thuốc tắt hẳn lão mới khẽ
ngửng chiếc đầu vẫn đội chiếc mũ sùm sụp lên, rồi nói:
"Này các bà có bao giờ các bà ăn bột sống quấy với nước lã chưa?"
Mụ Aunt ngạc nhiên:
"Sao lại ăn bột sống? Bột thì phải nhào trộn, rồi nướng lên mà ăn chứ!"
Lão già chép miệng, cái miệng gã với cặp môi dầy nhợt nhạt, lão không
trả lời ngay – lời lão nói ra chẳng bao giờ đi thẳng ngay vào điều muốn nói.
Những lời lão nói ra như thể tự nhiên nó bay ra, không suy nghĩ:
"Thế là chẳng bao giờ các người hiểu được thế nào là nạn đói rồi, các
nàng ơi!"
Trung úy Zotov bước tới, chàng góp lời:
"Này lão, thế lão không hiểu lời thề trung thành là cái gì hả?"
Giọng nói của Zotov đặc giọng người miền Volga.
Lão già nhìn Trung úy vẻ thật ngạc nhiên. Lão già vóc dáng không lấy gì
làm to lớn lắm, nhưng đôi giầy của lão thì thật đồ sộ, nặng nề, sũng nước,
trây chát khắp nơi bẩn thỉu vì đất sét dính ở đế giầy.
Lão lầm bầm:
"Biết chớ! Chính lão cũng đã năm lần thề trung thành rồi đấy!"
"Thề với ai? Với hoàng đế Nick hả?"
Lão già lắc đầu:

"Xa hơn nữa".
"Hả? Có lẽ nào lại thề với hoàng đế Alexander Đệ Tam được chắc?"
Lão già chép chép miệng một cách chán chường, rồi tiếp tục hút thuốc.
Lão nói:
"Đúng đấy! Nhưng bây giờ thì thề với nhân dân. Có thấy chỗ khác biệt ấy
không?"
Tàn thuốc lại rớt xuống đầu gối lão.
Valia hất mái tóc xòa trước trán ra đằng sau, nóng nẩy:
"Thế bột mì ấy là của ai? Chẳng phải là bột của nhân dân là gì? Lão cho là
bột ấy chở đến cho ai – chắc chắn không phải là bọn Đức?"
Lão vẫn cái giọng bâng quơ như chẳng bao giờ có ý tranh biện:
"Đúng! Còn cái bọ...