CHỦ ĐỀ 1. LỊCH SỬ VÀ SỬ HỌC
TIẾT 1-2. BÀI 1.
HIỆN THỰC LỊCH SỬ VÀ LỊCH SỬ ĐƯỢC CON NGƯỜI NHẬN THỨC (2T)
I. MỤC TIÊU
1. Kiến thức
Tiết 1. Lịch sử:
- Trình bày khái niệm lịch sử, hiện thực lịch sử, lịch sử được con người nhận thức.
* Dành cho hs Khá- Tốt
- Phân biệt hiện thực lịch sử và lịch sử được con người nhận thức.
Tiết 2. Sử học:
- Giải thích khái niệm sử học.
- Trình bày đối tượng nghiên cứu của sử học.
- Nêu chức năng, nhiệm vụ của sử học.
2. Về năng lực:
- Năng lực chung: Năng lực giao tiếp và hợp tác; tự học; giải quyết vấn đề.
- Năng lực riêng:
+ Rèn luyện cho học sinh kĩ năng sưu tầm, khai thác và sử dụng sử liệu trong học tập
lịch sử , trình bày, giải thích, phân tích...sự kiện, quá trình lịch sử liên quan đến bài
học, vận dụng kiến thức kĩ năng đã học để giải quyết những tình huống/bài tập nhận
thức mới.
+ Trên cơ sở đó góp phần hình thành và phát triển các năng lực: Tìm hiểu lịch sử, nhận
thức lịch sử, vận dụng kiến thức kĩ năng đã học.
3. Về phẩm chất:
- Bồi dưỡng các phẩm chất như: Trung thực, sáng tạo, chăm chỉ, trách nhiệm, có ý
thức tìm tòi khám phá lịch sử
II.THIẾT BỊ DẠY HỌC VÀ HỌC LIỆU
1. Giáo viên:
- Giáo án (kế hoạch dạy học): Dựa vào nội dung của Chương trình môn học SGK để
chuẩn bị theo định hướng phát triển năng lực và phẩm chất của HS.
- Một số tranh ảnh, hiện vật lịch sử, một số tư liệu lịch sử tiêu biểu gắn với nội dung
bài học.
- Tập bản đồ và tư liệu Lịch sử 10.
- Máy tính, máy chiếu (nếu có) .
2. Học sinh:
- Sách giáo khoa
- Tranh ảnh tư liệu sưu tầm liên quan đến bài học và dụng cụ học tập theo yêu cầu và
sự hướng dẫn của GV
III. TIẾN TRÌNH DẠY -HỌC:
HOẠT ĐỘNG 1. KHỞI ĐỘNG
a. Mục tiêu: Khơi gợi sự chú ý của HS, giúp HS nhận thức được đây là một sự kiện
lịch sử. Tạo tâm thế cho HS đi vào tìm hiểu bài học mới
b. Nội dung : GV trình chiếu cho HS xem clip về sự kiện Mĩ ném bom nguyên tử
xuống Nhật Bản năm 1945.
Câu hỏi: xem video và cho biết sự kiện nào được nhắc tới trong video?
GV gọi ý trả lời câu hỏi (nếu cần thiết).
c. Sản phẩm: Đây là sự kiện Mĩ ném bom nguyên tử xuống Nhật Bản
d. Tổ chức thực hiện:

1

Bước 1: GV chuyển giao nhiệm vụ học tập.
- Giáo viên cho HS xem một đoạn video về sự kiện Mĩ ném bom nguyên tử xuống
Nhật Bản và yêu cầu HS trả lời câu hỏi:
- Xem video và cho biết sự kiện nào được nhắc tới trong video?
- Em biết gì về sự kiện ấy?
- Sự kiện này có nhiều ý kiến khác nhau, suy nghĩ của em về những ý kiến đó.
+ Mỹ ném bom nguyên tử xuống Nhật Bản làm cho CTTG 2 chấm dứt sớm hơn nhiều
tháng, hạn chế sinh mạng cho các bên tham chiến.
+ Mỹ không cần thiết phải ném bom nguyên tử. Đó là tội ác chiến tranh, là hành vi tàn
bạo chống lại loài người.
Bước 2: HS thực hiện nhiệm vụ học tập.
- HS trả lời câu hỏi.
- GV hướng dẫn, theo dõi, hỗ trợ HS nếu cần thiết.
Bước 3: Báo cáo kết quả hoạt động
- GV mời đại diện HS trả lời câu hỏi.
- GV mời HS khác nhận xét, bổ sung.
Bước 4: Đánh giá, chuẩn kiến thưc
GV đánh giá, nhận xét, chuẩn kiến thức, bổ sung, chuyển sang nội dung mới.
Lịch sử là một dòng chảy liên tục theo thời gian từ quá khứ đến hiện tại, diễn ra một
lần và không lặp lại. Lịch sử được hậu thế nhận thức dựa vào những mảnh vỡ của
sự kiện (Tức sử liệu) và bị chi phối bởi quan điểm chủ quan của con người. Vậy làm
thế nào để tiếp cận lịch sử một cách khách quan, trung thực gần với sự thật nhất?
Để trả lời cho câu hỏi này chúng ta cùng tìm hiểu vào bài học hôm nay.
HOẠT ĐỘNG 2. HÌNH THÀNH KIẾN THỨC
a. Mục tiêu:
Tiết 1. Lịch sử:
- Trình bày khái niệm lịch sử, hiện thực lịch sử, lịch sử được con người nhận thức.
* Dành cho hs Khá- Tốt
- Phân biệt hiện thực lịch sử và lịch sử được con người nhận thức.
Tiết 2. Sử học:
- Giải thích khái niệm sử học.
- Trình bày đối tượng nghiên cứu của sử học.
- Nêu chức năng, nhiệm vụ của sử học.
b. Nội dung: Hs làm việc với sách giáo khoa, khai thác tư liệu, hình ảnh giáo viên
cung cấp, thực hiện nhiệm vụ cụ thể theo định hướng của giáo viên thông qua các
bước tổ chức thực hiện một hoạt động học để nắm chắc kiến thức về lịch sử và sử học,
vận dụng kiến thức để nhận xét, đánh giá về hiện thực lịch sử và lịch sử được con
người nhận thức.
c. Sản phẩm: Hs trả lời được câu hỏi của GV, hoàn thành những nhiệm vụ giáo viên
giao (phiếu học tập, bảng biểu…)
d. Tổ chức thực hiện:
Hoạt động 2.1. Tìm hiểu về 1. Lịch sử là gì?
Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ.
GV: Tổ chức cho HS làm việc theo cặp đôi, đọc thông tin, kết hợp quan sát các hình
1.1, 1.2 và bảng 1.1 để trả lời các câu hỏi sau: (phiếu học tập- cặp đôi)
+ Lịch sử là gì?
+ Hiện thực lịch sử là gì?
+ Lịch sử được con người nhận thức ntn?
2

+Lấy ví dụ cụ thể về hiện thực lịch sử và Lịch sử được con người nhận thức .
+ Hiện thực lịch sử và Lịch sử được con người nhận thức có gì khác nhau?
Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ học tập
- HS đọc SGK và thực hiện yêu cầu. GV khuyến khích học sinh hợp tác với nhau khi
thực khi thực hiện nhiệm vụ học tập.
GV (HS) lấy ví dụ về hiện thực lịch sử và Lịch sử được con người nhận thức qua đó
giúp HS phân biệt được hai khái niệm này:
+ Mũi tên đồng tìm thấy ở Cổ Loa năm 1959.
+ Khuôn đúc tên đồng tìm thấy ở Cổ Loa năm 2004
+ Chuyện nỏ thần của Tô Hoài
+ Kim tự tháp Ai Cập..
+ Di tích bãi cọc Bạch Đằng
+ Tác phẩm Cách mạng tháng Tám 1945 của đồng chí Trường Chinh.
Bước 3: Báo cáo kết quả hoạt động
- GV sẽ chỉ định một số HS ở một số nhóm báo cáo kết quả hoạt động, thực hiện
nhiệm vụ học tập
- HS khác có thể nhận xét, đánh giá, bổ sung
Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ của học sinh.
GV Kết luận, nhận định, phân tích nhận xét, đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ học
tập của học sinh. Hệ thống và chính xác hóa các kiến thức đã hình thành cho học sinh.
1. Lịch sử là gì?
a. Lịch sử: là tất cả những gì đã diễn ra trong quá khứ của XH loài người.
=>Lịch sử bao gồm hai yếu tố cơ bản là hiện thực lịch sử và Lịch sử được con người
nhận thức
b. Hiện thực lịch sử và Lịch sử được con người nhận thức
- Hiện thực lịch sử là toàn bộ những gì diễn ra trong quá khứ, tồn tại một cách khách
quan, không phụ thuộc vào ý muốn chủ quan của con người.
- Lịch sử được con người nhận thức là toàn bộ những tri thức, hiểu biết, ý niệm và
hình dung của con người về quá khứ
=> Chú ý
+ Hiện thực LS có trước, Lịch sử được con người nhận thức có sau.
+ Hiện thực LS là duy nhất, không thay đổi, Lịch sử được con người nhận thức đa
dạng và thay đổi theo thời gian
+ Hiện thực LS luôn khách quan, Lịch sử được con người nhận thức vừa khách
quan, vừa chủ quan.
GV mở rộng: Giữa hiện thực lịch sử và Lịch sử được con người nhận thức có mối
quan hệ mật thiết với nhau. Không có hiện thực lịch sử thì không có nhận thức lịch sử.
Tuy nhiên giữa hiện thực lịch sử và Lịch sử được con người nhận thức luôn có khoảng
cách, do đó nhà sử học luôn luôn phải “tương tác” với sự thật lịch sử để không ngừng
khám phá về sự thật lịch sử. Khám phá hay tìm hiểu cái gì, tìm hiểu thế nào về sự thật
lịch sử trong quá khứ lại xuất phát từ nhu cầu nhận thức của con người trong xã hội
hiện tại. Cho nên, nghiên cứu, tìm hiểu lịch sử chính là cách con người trong xã hội
hiện tại trò truyện, “đối thoại” với quá khứ.
Hiện thực lịch sử chỉ có một, là duy nhất nhưng Lịch sử được con người nhận thức lại
phong phú. VD: Sự kiện Cách mạng tháng Mười Nga (năm 1917), Chiến tranh lạnh
(1947-1989), Sự kiện Phéc-đi-năng Ma-gien-lăng cùng đoàn thuỷ thủ Tây Ban Nha đổ
bộ lên đảo Xê-bu (Phi líp-pin ngày 27 - 4 - 1521) và xung đột với người dân ở đó
trong hành trình phát kiến địa lí, về nhà Nguyễn trong lịch sử, về các nhân vật Mặc
Đăng Dung, Hồ Quý Ly, Trần Thủ Độ...vv..
3

Cùng một hiện thực lịch sử nhưng có thể có những nhận thức khác nhau là do có
nhiều yếu tố chi phối như: mục đích nghiên cứu, nguồn sử liệu, quan điểm tiếp cận,
năng lực nhận thức của mỗi người, phương pháp nghiên cứu,…
GV yêu cầu HS đọc mục Em có biết SGK – trang 5 để thấy được sự khác nhau giữa
nhận thức lịch sử và Lịch sử được con người nhận thức
Hoạt động 2.2. Tìm hiểu về 2. Sử học là gì?
Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ
GV cho HS làm việc theo cặp, yêu cầu HS đọc thông tin sgk9, tư liệu và quan sát các
hình 7,8 để trả lời các câu hỏi sau:
+ Trình bày khái niệm, đối tượng nghiên cứu của Sử học. Cho ví dụ cụ thể.
+ Chức năng và nhiệm vụ của Sử học. Cho ví dụ cụ thể.
Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ
HS đọc thông tin, tư liệu và thực hiện nhiệm vụ theo yêu cầu GV.
GV hướng dẫn HS khai thác:
- Các hình 7 để thấy được những nhận thức về đối tượng nghiên cứu của Sử học.
- Sơ đồ hình 8 cho thấy HS biết được sử học có hai chức năng và nhiệm vụ cơ bản, có
mối quan hệ gắn bó mật thiết với nhau.
Bước 3: Báo cáo, thảo luận:
- GV sẽ chỉ định một số HS ở một số nhóm báo cáo kết quả hoạt động, thực hiện
nhiệm vụ học tập
- HS khác có thể nhận xét, đánh giá, bổ sung
Bước 4: Kết luận, nhận định, phân tích nhận xét, đánh giá kết quả thực hiện nhiệm
vụ học tập của học sinh. Hệ thống và chính xác hóa các kiến thức đã hình thành cho
học sinh.
2. Sử học là gì?
a. Khái niệm, đối tượng nghiên cứu của Sử học:
+ Sử học là khoa học nghiên cứu về quá khứ của loài người
+ Đối tượng NC của Sử học là toàn bộ những hoạt động của con người trong quá
khứ,diễn ra trên mọi lĩnh vực…
b. Chức năng, nhiệm vụ của Sử học:
- Gồm 2 chức năng:
+ Chức năng khoa học
+ Chức năng xã hội.
- Nhiệm vụ:
+ Trang bị tri thức
+ Giáo dục, nêu gương
+ Dự báo
HOẠT ĐỘNG 3. LUYỆN TẬP
a. Mục tiêu: nhằm củng cố, hệ thống hóa, hoàn thiện kiến thức mới mà HS đã được
lĩnh hội ở hoạt động hình thành kiến thức về hiện thực lịch sử và lịch sử được con
người nhận thức.
b. Nội dung: GV giao nhiệm vụ cho HS trả lời các câu hỏi thông qua trò chơi “ ai
nhanh hơn”. Trong quá trình làm việc HS có thể trao đổi với bạn hoặc thầy, cô giáo.
c. Sản phẩm: Câu trả lời của HS
d. Tổ chức thực hiện:
Bước 1. Chuyển giao nhiệm vụ: hs tham gia trò chơi bằng cách giơ tay trả lời các câu
hỏi sau:
1. Tồn tại khách quan, không phụ thuộc vào ý muốn chủ quan của con người được gọi
là………..
4

2. Khoa học nghiên cứu về quá khứ loài người được gọi là gì?
3. Những hiểu biết của con người về quá khứ dưới nhiều dạng khác nhau gọi là gì?
Bước 2. Thực hiện nhiệm vụ:
Cá nhân hs trả suy nghĩ trả lời
Bước 3. Báo cáo, thảo luận
Bước 4. Kết luận, nhận định
1. Hiện thực lịch sử
2. Sử học
3. Lịch sử được con người nhận thức
HOẠT ĐỘNG 4. VẬN DỤNG
a. Mục tiêu: Vận dụng kiến thức, kĩ năng đã có để thực hiện nhiệm vụ được giao.
Thông qua đó HS rèn luyện khả năng tìm kiếm, tiếp cận và xử lí thông tin từ nhiều
nguồn khác nhau, góp phần hình thành và phát triển năng lực tự tìm hiểu lịch sử, tự
học lịch sử.
b. Nội dung: GV giao cho HS thực hiện ngoài giờ học trên lớp.
Em hãy tìm kiếm những nguồn sử liệu có thể khôi phục sự kiện chủ tịch Hồ Chí
Minh đọc bản Tuyên ngôn Độc lập tại Quảng trường Ba Đình (Hà Nội) ngày 2-91945.
c. Sản phẩm: Bài viết theo câu hỏi của giáo viên
d. Tổ chức thực hiện:
Hs thực hiện ở nhà, GV cùng hs trao đổi, chia sẻ ở tiết học kế tiếp

5